Từ mẫu tượng Phật TVTL Tây Thiên, nghĩ về tượng Phật lộ thiên
image

Chúng tôi sẽ theo sát thông tin về việc xây dựng tượng Phật 49m lộ thiên Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, để có những bình luận cần thiết về sự kiện này.

Tôi viết bài này nhân xem thấy thông tin việc tạo mẫu tượng Phật Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên. Mẫu tượng này xấu. Nhiều ý kiến đã nói đến việc này. Vì vậy, ở đây, trước tiên, chỉ xin đề nghị tạo mẫu lại khuôn mặt tượng Phật lộ thiên Thiền viện Trúc Lâm, chú trọng nhiều hơn đến khía cạnh thẩm mỹ khi tạo tượng Phật.

Nếu không, một biểu tượng Phật giáo lớn lao, tốn kém như thế, sẽ lại trở thành hình ảnh không gây thiện cảm, gieo vào lòng người sự khó chịu mỗi lần nhìn thấy, hơn là tâm lý kính ngưỡng.

Chúng tôi sẽ theo sát thông tin về việc xây dựng tượng Phật 49m lộ thiên Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, để có những bình luận cần thiết về sự kiện này.

Kính mong quý tăng ni Phật tử nếu thấy mẫu đầu tượng Phật Trúc Lâm Tây Thiên có vấn đề thẩm mỹ, thì xin tích cực có ý kiến, để góp phần hoàn thiện một công trình lớn lao như thế.

Mẫu đầu tượng Phật tại Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên

Tượng Phật chùa Linh Ứng, Bà Nà, Đà Nẵng

Nhân đây, xin được nêu một số suy nghĩ về việc dựng tượng Phật lộ thiên.

Trong số các tôn giáo lớn có mặt ở Việt Nam, Phật giáo và đạo Ca tô La Mã có truyền thống dựng tượng giáo chủ, tượng thánh lộ thiên. Tuy nhiên, việc dựng tượng ở 2 tôn giáo có những khác biệt lớn, do những quan điểm rất khác nhau chi phối.

TƯỢNG CHÚA

Sự khác biệt về địa điểm dựng tượng rất dễ thấy.

Phía Ca tô La Mã thường dựng thánh tượng lộ thiên ở những nơi đông người tụ họp qua lại, như quảng trường, đại lộ, công viên… Tượng Đức Mẹ ở TPHCM, trên quảng trường Công xã Pari là một ví dụ. Tượng không những được dựng trên quãng trường trung tâm hành chính, giao dịch của thành phố, mà còn được thiết kế ở vị trí nhìn ra một tuyến đường chính, đường Đồng Khởi, sao cho người lưu thông trên một đoạn đường dài phải nhìn thấy.

Quan điểm dựng tượng sao cho nhiều người nhìn thấy rất được chú trọng.

Có lẽ vì vậy, đạo Ca tô La Mã chú trọng nhiều vào chất lượng mỹ thuật của tượng thánh hơn là kích thước.

Tượng Đức Mẹ trên quảng trường Công xã Pari, TPHCM cũng có thể là một ví dụ cho việc này.

Kích thước tượng này không lớn so với tầm vóc nhà thờ phía sau. Nhưng hiệu quả chất lượng thẩm mỹ, chất liệu tạo tượng được hết sức chú trọng.

Những tượng thánh khổng lồ của đạo Ca tô La Mã không nhiều, chỉ là trường hợp đặc biệt.

Các tượng thánh đạo Ca tô La Mã thường phong phú trong tư thế. Họ chú trọng nhiều đến tư thế hành động: cầm cả địa cầu, dang hai tay ra… Thậm chí, tượng thiên thần đang cầm giáo chiến đấu đâm chém (ở Sài Gòn trước kia có một tượng như vậy, ở công viên nay trên đường Nguyễn Trãi, bên hông bệnh viện An Bình, bị đập vỡ sau năm 1975 vì thiên thần có cánh này là thánh tổ của binh chủng nhảy dù quân đội Sài Gòn).

Khi dựng tượng thánh, đạo Ca tô La Mã thường không dựng nhiều tượng ở một địa điểm như phía Phật giáo, có lẽ để nhấn mạnh pho tượng duy nhất không làm loãng đi sự tập trung cần có.

Một điều nghe nói nhưng không thể kiểm chứng là phía Ca tô La Mã rất mạnh dạn đập bỏ những pho tượng thiếu mỹ thuật, thay vào các tượng đẹp hơn. Trong khi đối với việc như thế, tín đồ Phật giáo rất ngần ngại.

TƯỢNG PHẬT

Tượng Phật được dựng nhiều ở nơi hẻo lánh, vắng vẻ, chung quanh là rừng núi chập trùng, như trường hợp tượng Phật Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên. Cũng không lấy làm lạ, vì các cơ sở Phật giáo vẫn như thế. So với nhà thờ thường được xây dựng trên quảng trường, đại lộ, chợ, khu thị tứ trung tâm, chùa thường được xây dựng trong rừng vắng, núi cao, hẻm sâu… Tất nhiên, việc dựng tượng Phật cũng như thế.

Ở miền Nam trước đây, cũng có xu hướng đổi mới trong việc dựng tượng Phật. Tượng Phật Bà Quan Âm trên đường Hậu Giang, Phú Lâm; tượng bán thân Phật Thích Ca trên dốc 47, đường Sài Gòn – Vũng Tàu là những ví dụ, nhưng chưa nhiều. Sau này, quan điểm dựng tượng Phật trong rừng vắng núi cao, nơi ít người được chú trọng hơn..

Vì việc chọn địa điểm như vậy, nên đối với Phật giáo, vấn đề có được nhiều người nhìn thấy tượng Phật hay không ít được quan tâm. Chỉ cần có tâm tạo dựng hình tượng Phật là đã có phước báu, không xem trọng đến khâu người chiêm ngưỡng pho tượng.

Hệ quả tất nhiên của điều này là khía cạnh thẩm mỹ của tượng Phật bị xem nhẹ. Tượng Phật nhiều, nhưng nhiều tượng xấu, lại còn sơn môi, móng tay, móng chân đỏ chót, mà không hề trở thành vấn đề. Việc vẽ chân mày, lông mi, sơn môi, sơn móng tay tượng Phật vẫn tiếp tục diễn ra.

Thậm chí có nơi mặt tượng Phật bị xấu được giải thích là Phật không cần… đẹp trai, hay tệ hơn, vì lấy mẫu theo khuôn mặt… sư trụ trì (!).

Có lẽ từ quan niệm tạo được tượng Phật là đã có công đức, nên sự phối hợp mỹ thuật giữa tượng Phật và cảnh quan xung quanh ít được chú trọng. Có nơi coi dựng càng nhiều tượng đủ các vị Phật là tốt, làm nhiều tượng tới đâu tốt tới đó, bất kể sự sai biệt kích thước, bất hợp lý về vị trí.

Nhưng nổi bật là đặc điểm dù dựng tượng Phật trên núi cao, trong rừng vắng, nhưng kích thước to lớn của tượng Phật rất được chú trọng.

Nếu so sánh, thì tượng Đức Mẹ quảng trường Công xã Pari TPHCM tuy nhỏ, nhưng có thể có hàng trăm ngàn lượt người nhìn thấy mỗi ngày. Trong khi tượng Phật Niết Bàn kỷ lục trên núi Tà Cú, Bình Thuận có thể chỉ vài chục đến vài trăm người nhìn thấy mỗi ngày (1).

Tượng Phật thường ở tư thế tĩnh (ngồi tham thiền, đứng nhưng mắt khép, nằm nhập Niết Bàn). Rất ít thấy tượng Phật lộ thiên trong tư thế hoạt động như đi khất thực, đi kinh hành, thuyết pháp (trừ tượng Phật đản sinh là hết sức sinh động).

Ở tượng Phật lớn lộ thiên, việc chiếu sáng không được chú trọng.Vì vậy, vào ban đêm (45% thời gian trong ngày) là không nhìn thấy. Trong khi ở tượng Phật lộ thiên nhỏ, thì việc chú trọng ánh sáng hào quang thường làm mặt tượng, thân tượng bị tối về đêm.

Có lẽ cũng từ quan niệm tạo được tượng Phật là có công đức, nên việc thay thế tượng Phật kém thẩm mỹ, xuống cấp, hư hỏng ít được chú trọng. Thay vào đó là xu hướng dựng thêm nhiều tượng mới, nếu có tu bổ chỉ theo kiểu chắp vá, tránh những đụng chạm.

Mặc dù là một biểu tượng tôn giáo rất đặc thù, nhưng không nhiều tín đồ Phật giáo xem tượng Phật lộ thiên là biểu tượng tôn giáo, mà chú trọng nhiều hơn đến khía cạnh tượng Phật là đối tượng thờ phượng, cầu cúng, lễ bái, kính ngưỡng.

Nhưng dù xem là đối tượng thờ phượng, cúng bái, lễ lạy, nhưng việc cử hành nghi lễ tôn giáo thường nhật trước tượng Phật lộ thiên ở Phật giáo ít hơn so với nghi lễ tôn giáo trước các thánh tượng đạo Ca tô La Mã. Tín đồ Phật giáo hầu như không tổ chức các khóa lễ trước tượng Phật lộ thiên. Trong khi đó, không gian đặt tượng Đức Mẹ, tượng Chúa lộ thiên có thể được sử dụng như một không gian nguyện đường ngoài trời.

Vì vậy, trước tượng Phật lộ thiên, diện tích hành lễ thường nhỏ so với kích thước tượng thường chỉ vừa đủ lễ lạy cho một số ít người, không có chức năng một “chánh điện ngoài trời”.

Trên đây là một vài ghi nhận ban đầu, có liên hệ so sánh, đối với việc dựng tượng Phật lộ thiên. Mong nhận được ý kiến của bạn đọc, để từ những kết luận có thể có, bài viết tiếp theo đi đến những đề xuất thiết thực, hữu ích.

MT

(1)    Tượng Bồ tát Quảng Đức ở công viên ngã tư Nguyễn Đình Chiểu – Cách Mạng tháng 8 không phải được thực hiện theo những quan niệm dựng tượng lộ thiên của Phật giáo Việt Nam và cũng không phải do phía Phật giáo thực hiện. Trước đây, ý kiến một vị tôn đức Phật giáo là xây tháp chín tầng theo bài thơ Lửa từ bi của Vũ Hoàng Chương: “Tình thương hiện tháp chín tầng xây”.

Bài viết này không có từ khóa nào

Thư từ,  bài viết, hình ảnh xin gửi về địa chỉ: trisu@phattuvietnam.net. Để xem hướng dẫn viết, gửi bài và đăng ký cộng tác viên, xin bấm vào đây. Đường dây nóng: 0945.787577 (Biên tập - Trị sự); 0904.087.882 (Phật sự Hà Nội); 0989.047.041 (Phật sự TP. Hồ Chí Minh); 0907.678302 (Phật sự Tây Nguyên); 0983.376.774 (Phật sự Hải Phòng).

Subscribe to comments feed Phản hồi (9 bài gửi)

Nguyên Tín 24/06/2013 10:09:21
Ở Việt Nam nói về làm tượng lớn thì phải nói đến nghệ nhân Thụy Lam, bậc thầy của nghề làm tượng, mà đặc biệt là tượng lớn. Những tượng nghệ nhận đã làm như Tượng Thích Ca ở chùa Vạn Hạnh Đà Lạt, tượng Di Lặc ở chùa Linh Ẩn - Lâm Hà, hay tượng DI Lặc ở Núi Cấm ... Ban tổ chức nên mời vị nghệ nhân này hợp tác để bức tượng Tây Thiên trở thành tuyệt tác tượng PHật để đời cho hậu thế.
An Lành 23/06/2013 21:20:22
Tôi hoàn toàn tán thành ý kiếm của bạn Nguyên và cảm thấy tiếc khi là chùa Trụ sở GHPGVN TP HCM mà chánh điện trên lầu quá nhỏ.Vì hôm chủ nhật vừa qua ,tôi có đi viếng chùa cúng hạ cùng đoàn Phật tử hơn 30 người nhưng chiều hôm đó có gần vài chục thầy nhập hạ đang tựng kinh và Phật tử chúng con phải đứng ngay bật tam cấp lại vào vì không còn chỗ cho Phật tử lễ lại.Vì hôm đó là ngày mùng một,khách lễ chùa khá đông.Thiết nghĩ nếu hôm nào trời mưa thì sao còn chỗ cho Phật tử ngồi tụng kinh?Còn tầng trệt thì nội thất không có gì trần thiết ra dáng một ngôi chùa??

Rất tiếc GHPGVN cần phải có hoạch định 10 năm ,20 năm thì PG mới có cơ hội phát triển tốt đẹp hơn.
Nguyen 22/06/2013 23:30:10
Hoàn tòan tán đồng với ý kiến của Minh Thạnh. Nhân đây tôi xin gởi đôi dòng cảm nhận nhân mùa Phật đản vừa qua sau khi viêng chùa Phổ Quang , Tân bình, Tp HCM.
Chúng tôi xin nêu một số điều tận mục sở thị về việc tôn tạo Thánh Tượng
không biết có ai quan tâm đến không !
1-/ Chùa Phổ Quang là trụ sở của GHPG Tp HCM, có thể nói một địa điểm giao lưu với các nền văn hóa Phật Giáo trên thế Giới, vừa qua Nhà Nước và Giáo Hội đã bỏ ra hàng chục tỷ đồng để xây dựng lại chánh điện chùa Phổ Quang, không biết các nhà thiết kế mỹ thuật và các ngài lãnh đạo Giáo Hội, Ngài viện chủ và các ngài trong hội đồng giáo Phẩm Thành hội Tp HCM ,tính toán thế nào, mà chánh điện tầng dưới đất, vừa bước vào đã thấy tương Bổn Sư thật đẹp bị cắt ngang trán !? MẤT THẨM MỸ, thấy mà xót lòng !
2-/ Chánh điện tầng trên tượng Di Đà cũng cực đẹp nhưng Ngài ngồi mặt cúi xuống " quá cúi "làm mất nét oai nghiêm của Người ! Không biết đây có phải là sự cố tình vì nghệ thuật không !?
Một ngôi chùa làm văn phòng cho BTS Thành hội PG TPHCM, nơi giao lưu văn hóa Phật Giáo Việt Nam với bạn bè khắp năm châu trên thế giới , lại tôn trí thiết kế như vây sao ?!
chúng tôi cho rằng các nhà tham mưu cho các chư Tôn Đức đã thiếu tính toán, thiếu kinh nghiệm.
Như thế thử hỏi Minh Thạnh không dùng từ " Ngõ cụt, con hẽm cùn, bế tắt không lối thoát" sao được !
Minh Thạnh đã nhận định đúng, Phải chăng Phật Giáo VN đã đi vào bế tắc cuối con đường của sự phát triển ??? và người Phật tử bây giờ người ta sống thực dụng, cúng dường , xây chùa đắp tượng để được phước chứ không nghĩ đến thẩm mỹ và sự lưu truyền nghệ thuật cho các thế hệ mai sau chiêm ngưỡng.
"Nghệ thuật vị nhân sinh" chứ khg thể nhân sinh phi nghệ thuật !
A Di Đà Phật !
Nguyên Truyền
Minh Thắng 20/06/2013 14:15:06
Bạn Vũ Đỗ, tôi đã từng đọc thấy rất nhiều báo mạng của những cựu quân nhân VNCH ở hải ngoại nói thánh Michael là thánh tổ binh chủng nhảy dù Pháp, cũng là thánh tổ binh chủng nhảy dù VNCH. Tác giả Minh Thạnh nói vậy là có cơ sở, sao bạn lại nói tác giả là "không hiểu hay có ý kích động gì đó"??? Mong bạn cẩn trọng khi phát ngôn.
20/06/2013 04:57:50
Thưa Ban phụ trach xây dựng Tượng Phật ở TVTL Tây Thiên,
Là một Phật tử hàng ngày thường quán tưởng hình ảnh tôn quý của Đức Thế Tôn cho sự tu tập của mình, chúng tôi cảm thấy lo lắng khi đọc được bản tin và nhìn thấy hình mẫu tượng Phật được trưng bày. Nhìn chung, mẫu tượng có quá nhiều nhược điểm về mỹ thuật như đã được nhiều Đạo hữu phân tách và không miêu tả được các tướng tốt đã được kinh sách ghi rất đâỳ đủ.
Chúng tôi cũng có cùng suy nghĩ như nhiều Đạo Hữu khác là nước ta đã có nhiều mẫu tượng rất đẹp, nhiều hình ảnh trong sách hoặc được trang trí trong các chùa, điển hình như Thích Ca Phât Đài ở Vũng Tàu hay tượng Phật ở Nha Trang. Như vậy rất dễ cho Ban phu trách và các nghệ nhân dùng làm mẫu.
Một dự án rất lớn, chi phí rất nhiều tiền, rất nhiều công đức đóng góp, với nguyện ước đễ laị cho đời sau một công trình văn hoá Phật Giáo. Thế nhưng với mẫu tượng này, chắc chắn rằng sau khi thăm một lần, người ta sẽ không muốn nhìn lại, vì sẽ thấy buồn và thất vọng. Điều quan trọng hơn nữa là mỗi khi chiêm ngưỡng tôn tượng không làm cho người ta phát tâm tôn kính, phát tâm hoan hỹ.
Điều may mắn là Ban Phụ trách cũng đã có ý cho moị người xem mâũ và góp ý kiến. Cùng với đa số ý kiến đã nêu trong mấy ngày qua, chúng tôi đề nghi là sẽ không quá muộn để Ban phụ trách cho tham khảo nhiều tượng đẹp hiện có, thay đôĩ để taọ ra mẫu mới, đạt các tiêu chuẩn cần thiết.
Nguyện cho công trình được thành công tốt đẹp.
Tâm Quảng
Vũ Đỗ 18/06/2013 22:27:11
Một vài lời góp ý với tác giả. Khi nói về tôn giáo khác nên tìm hiểu kỹ rồi mới nói để tránh việc xúc phạm với các tôn giáo khác. Theo tôi được biết tác giả đề cập đến việc một pho tượng của đạo Ca Tô La Mã đó chính là tượng Thiên Thần Micae, cầm ngọn giáo đâm quỷ dữ. Ý nghĩa của bức tượng đó chính là việc chống lại cái ác quỷ dữ, chứ không phải cầm đao kiếm đâm chém như thiển ý tác giả nêu ra. lại càng không phải thánh tổ của binh chủng của quân đội Sài Gòn mà tác giả không hiểu hay có ý kích động gì đó. Vài lời lạm bạn đến tác giả bài viết . Chúc tác giả mạnh khỏe và sáng suốt để đóng góp nhiều cho Phật Giáo càng phát triển.
Lăng nghiêm 18/06/2013 22:07:52
Bạn MT nói rất chính xác tình hình các chùa hiện nay là như vậy không để ý mấy đến mỹ thuật miễn sao cho có cho to là được.Phẩi nói rằng trong thập niên 60 trình độ khoa học,kỷ thuật máy móc cơ giới còn yếu kém không có vi tính hình ảnh 3D,4D như bây giờ mà chư vị tiền bối là làm nên hai kiệt tác THICH CA PHẬT ĐÀI và KIM THÂN PHẬT TỔ NHA TRANG bởi vì các ngài tạo tượng bằng cả tấm lòng nhiệt huyết của mình dâng lên Đấng Thế Tôn.Chúng ta hổ thẹn với các ngài và có tội với các ngài vì chúng ta ngày nay không làm đẹp như các vị đã làm,không bảo vệ được các thánh tích ngày càng bị xâm hại,o uế làm mất đi tính tôn nghiêm thuở ban đầu
Lo Lắng 18/06/2013 20:17:36
Bài viết khá hay ,rất tán đồng ý kiến của chú.Cũng thật buồn khi Thích Ca Phật Đài VT không còn là nơi lựa chọn hàng đầu của khách du lịch.Khi mà tượng Chúa ở vị trí đẹp hơn ,đường lớn ,không tanh mùi cá như ở Thích Ca Phật Đài .Thật đáng buồn cho PG chúng ta,lo cái mới mà quên đi bài học cũ(Tượng Phật ở núi nhỏ ,khó thấy.Ngay cả ở NHa Trang đứng ngoài cổng vào sân chùa cũng không thể thấy tượng Phật ,phải đi ra sau leo núi mới thấy.Vô tình gây cản trở bước chân các cụ lớn tuổi ...Dù có bái vọng lên Ngài cũng không thấy hình ảnh của Phật tượng.
Sẵn đây ,tôi cũng mong Chùa Kỳ Quang II xem lại làm sao dẹp bớt cây cối để Phật tử được chiêm bái tượng Phật Nằm lộ thiên khá đẹp.
Niềm tin 18/06/2013 19:26:44
Hoàn toàn nhất trí với bài viết của chú MT .Tôi xin nói thêm theo tôi tượng chúa ở Công xã Pa-ri là do người Chính Quyền thực dân Pháp xây đựng nên họ chọn ví trí quá đẹp của Sài Gòn để dựng .Còn hiện nay chính quyền của ta và các Đại gia như chú Lê Phước Vũ ,chủ tịch tập đoàn VINCOM,Đai gia ở khu Đại nam...sao không cùng nhau chọn địa điểm tại trung tâm Sài gòn khôi phục lại một ngôi chùa Khải Tường đã bị người Thực dân Pháp phá hoại và nơi này hiện nay là khu vực Nhà Thờ Đức Bà SG.
Nên mỗi khi có dịp ra Sài Gòn vào buổi tối tôi thấy chạnh lòng khi nhìn giáo dân làm lễ trước tượng Đức mẹ ,còn PG ta thì bán kính 3 km không thấy chùa hay biểu tượng nào ở trung tâm hành chính SG cả??Thật đau lòng khi thực dân Pháp làm sai phá hoại công trình văn hóa Tâm Linh của người Việt .Vậy mà hôm nay đất nước Việt Nam thống nhất gần 40 năm mà chúng ta chưa sửa sai việc này .Thật đáng quan tâm????
tổng cộng: 9 | đang hiển thị: 1 - 9
Tên người gửi:
Địa chỉ mail:

Bộ gõ tiếng Việt Bật Tắt
  • email Gửi bài viết này cho bạn bè
  • print Xem dưới dạng bản in
  • Plain text Xem dưới dạng thuần văn bản
Thông tin tác giả
image Minh Thạnh Được đào tạo các ngành sư phạm, thư viện, ngữ văn, lý luận phê bình sân khấu điện ảnh, quay phim và biên tập truyền hình. Cư ngụ tại TP.HCM