Truyền thông đốt tượng Phật
image

Tôi vẫn thường nói người Phật giáo chúng ta quá ngây thơ, chất phác, dễ dãi, thì đây chính là ví dụ. Thượng tọa Đồng Văn chỉ nghĩ là làm một buổi lễ theo “lệ xưa”, sách cũ, mà không nghĩ đến tác hại của sự kiện truyền thông đốt tượng Phật, gây bùng phát phản ứng trong cộng đồng Phật tử.

1. Nghi lễ?

Sau khi bài “Đốt Phật” của chúng tôi được đăng tải trên trang Phật tử Việt Nam, báo Giác Ngộ số 761 đã đăng bài “Nhiều ý kiến về việc “phần hóa”- đốt thánh tượng tại chùa Viên Giác” của các tác giả Diệu Nghiêm, Quảng Hậu, Như Danh.

Bài viết có chiều dài đặc biệt, hơn 3 trang báo, sau khi dẫn lại ý kiến mà tôi đã nêu trong bài “Đốt Phật”,  như “phản cảm”, “không thể chấp nhận”…, đã dành một phần ghi lại ý kiến của Thượng tọa Thích Đồng Văn, trụ trì chùa Viên Giác, dưới tựa nhỏ “Ý kiến của người trong cuộc”.

Đây là việc làm đáng quý, vì đã tạo cơ hội cho người trong cuộc trình bày ý kiến, điều mà chúng tôi không làm được trong bài viết của mình. Vì vậy, bài trên báo Giác Ngộ đã làm sáng tỏ hơn nữa vấn đề.

Trong phát biểu của mình, thượng tọa Thích Đồng Văn đã dẫn một quyển sách cổ chứng minh rằng đây là một nghi lễ, việc đốt tượng Phật, mà thầy gọi là “phần hóa” chỉ là làm một lệ xưa.

Đọc kỹ đoạn văn ghi lại lời phát biểu của Thượng tọa Thích Đồng Văn, chúng tôi thấy rằng ý kiến của mình và thượng tọa hầu như không khác gì nhau. Trong bài viết của mình, chúng tôi đã coi đây là một nghi lễ, căn cứ vào ảnh chụp ghi nhận thái độ thành kính của Phật tử đứng xung quanh.

Vấn đề mà tôi đặt ra không phải là nhằm vào chính nghi lễ như ở một bài viết của một tác giả khác, mà chỉ nhằm vào việc truyền thông đối với nghi lễ này.

Nghi lễ và việc truyền thông nghi lễ là 2 việc khác nhau, chúng ta cần phân biệt.

Báo Giác Ngộ đã đặt đoạn văn sau đây trong box nền màu xanh dương: “Đối với hầu hết người Phật tử bình thường, hình tượng Đức Phật, chư vị Bồ tát, Thánh Tang… là đối tượng của tín ngưỡng, lễ lạy cầu nguyện. Đó là những hình tượng thiêng liêng, bất khả xâm phạm, nên khi thấy hình ảnh một vị tăng châm lửa đốt tượng, hầu hết đều tỏ ra bức xúc, cho đó là “phản cảm”, không thể chấp nhận được, nhất là nó được diễn ra trong một ngôi chùa thuộc GHPGVN”.

Ở đây, chúng ta đọc thấy cụm từ “khi thấy hình ảnh”. “Khi thấy hình ảnh” là kết quả của một hoạt động truyền thông.

Như vậy, nếu đây là một nghi lễ, thì vấn đề theo cách nhìn của chúng tôi không phải ở nghi lễ, mà chính là ở khâu truyền thông về nghi lễ.

2. Truyền thông về nghi lễ “phần hóa”

Cụ thể, việc truyền thông ở đây là tổ chức đông người tham dự chụp ảnh, quay phim, đưa lên mạng internet.

Việc truyền thông như vậy đã biến cuộc lễ trong nội bộ một ngôi chùa, có thể coi là việc riêng của ngôi chùa đó, thành việc chung, một sự kiện mà công chúng truyền thông trong và ngoài nước đều biết.

Thượng tọa Thích Đồng Văn cũng xác nhận điều này: “Tất cả những việc tôi làm, cả về quy cách tạo tượng, nghi thức phụng tống Phật thánh… không phải tự tôi bày ra mà đều có căn cứ theo các sách xưa như Thích Ca hành táng, Bảo đảnh hành trì… Điều khác là về thời gian cử hành và có sự tham dự của Phật tử”.

Chính “điều khác” đó đã tạo nên sự cố. “Điều khác” đó đã biến một nghi lễ thành một sự kiện truyền thông. Mà sự kiện truyền thông thì không thể theo chủ quan của người tổ chức nghi lễ nữa.

Trong hoạt động truyền thông, các khác thường mới là tin tức, mới trở thành sự kiện truyền thông. Việc chùa an vị Phật, tu bổ Phật… không phải là tin tức. Nhưng tượng Phật cháy là tin tức. Hơn nữa, chính một vị tăng “châm lửa đốt tượng” mới là tin nóng. Ở phương Tây, người làm báo đều nắm rõ định nghĩa sau đây về tin: Chó cắn người không phải là một tin, nhưng người cắn chó là một tin!

Ở trường hợp đốt Phật, thì chính những hình ảnh vị tăng châm lửa đốt tượng Phật, tượng Phật cháy bùng, hủy hoại thành tro tàn được đưa lên mạng mới là nguyên nhân gây phản ứng. Nó là một cái boomerang truyền thông, một thứ công cụ khi tung ra thì nó sẽ quay lại người làm cái việc tung ra đó.

Tôi nghĩ, có lẽ thượng tọa trụ trì chùa Viên Giác không lường được tác động của việc truyền thông sự kiện đốt tượng Phật, nên đã tự gây ra phiền phức, trở thành tâm điểm của sự chỉ trích, phê phán. Vì chính thầy đã tạo nên một hoạt động truyền thông quá hot: tăng sĩ châm lửa tượng Phật, tượng Phật bùng cháy phừng phừng.

Tôi vẫn thường nói người Phật giáo chúng ta quá ngây thơ, chất phác, dễ dãi, thì đây chính là ví dụ. Thượng tọa Đồng Văn chỉ nghĩ là làm một buổi lễ theo “lệ xưa”, sách cũ, mà không nghĩ đến tác hại của sự kiện truyền thông đốt tượng Phật, gây bùng phát phản ứng trong cộng đồng Phật tử.

Nếu một cuộc lễ như vậy, không phải đốt 2-3 tượng Phật mà dù đốt cả chục tượng, chỉ diễn ra trong nội bộ nhà chùa, hạn chế Phật tử (như lễ tụng giới) không chụp ảnh để rồi đưa lên mạng, thì chắc chắn, nó không thành một sự kiện truyền thông, không tạo ra phản ứng truyền thông bất lợi.

Trường hợp như tôi cũng chỉ là công chúng truyền thông, phản đối nhưng không phải phản đối nghi lễ, mà chỉ phản đối vào việc truyền thông nghi lễ, tức là nhằm vào hình ảnh được phổ biến trên mạng.

Vì vậy, giới Phật giáo chúng ta càng hết sức cẩn trọng với truyền thông, “phàm làm việc gì cũng nghĩ đến hậu quả của nó”, nên nghĩ tới những phản ứng ngoài ý muốn đối với những sự kiện được đưa lên truyền thông.

Hơn nữa, ngoài việc tự cẩn trọng còn phải đề phòng những người cố ý tập kích truyền thông vào Phật giáo, như việc họ chạy theo chụp hình một ni sư đi xe tay ga để đưa lên báo trong hoàn cảnh bình phẩm rất cay độc. Thực ra, tu sĩ có đi xe tay ga thì cũng chẳng có gì lạ, nhưng khi truyền thông hâm nóng nó lên bằng bối cảnh thì lại là việc khác.

Như vậy, cần cẩn trọng ở cả 3 việc: tự mình truyền thông, người khác truyền thông, và người khác khai thác truyền thông theo ý đồ của họ.

Đọc những lời thượng tọa Đồng Văn giải bày, chúng ta có thể hiểu thầy, nhưng truyền thông nghiệt ngã như vậy đó. Truyền thông vô cùng nhạy cảm và thiên biến vạn hóa.

Tôi nghĩ là vạn bất đắc dĩ có “phần hóa”, thì dù là nghi lễ, thì cũng nên kín đáo, tổ chức riêng tư, không cho quay phim chụp ảnh, thì chắc chắn sự việc chỉ là nghi lễ, không thành một sự kiện truyền thông, một “breaking news” và sẽ không tạo nên những tác động ngoài ý muốn nào như trường hợp chúng ta đang nói tới đây.

MT

Thông tin, thảo luận, phản hồi riêng và các bài tranh luận đặc biệt: vinasat132@yahoo.com, vi-vn.facebook.com/cusiminhthanh.

Bài viết này không có từ khóa nào

Thư từ,  bài viết, hình ảnh xin gửi về địa chỉ: trisu@phattuvietnam.net. Để xem hướng dẫn viết, gửi bài và đăng ký cộng tác viên, xin bấm vào đây. Đường dây nóng: 0904.087.882 (Phật sự Hà Nội); 0989.047.041 (Phật sự TP. Hồ Chí Minh); 0907.678302 (Phật sự Tây Nguyên); 0983.376.774 (Phật sự Hải Phòng).

Subscribe to comments feed Phản hồi (7 bài gửi)

A Di Da Phat 06/10/2014 03:23:43
Nghi Tống thánh là của chư vị tiền bối tổ sư theo các dòng Mật giáo ngày xưa truyền qua nước ta. Các Tổ ngày xưa chỉ lược lại để sử dụng một cách khế lý khế cơ hơn trong truyền thống Việt Nam. Nếu nói không phải là nghi lễ Việt Nam, tôi xin thưa chắc hầu như các thời công phu, nghi lễ, giới luật, kinh văn hầu như đều truyền từ Tàu sang. Nói cho hiểu rõ thêm, mặc dù có những thứ là của Tàu nhưng người Việt Nam mình sử dụng với một cách đậm sắc của dân tộc chứ không bê nguyên xi. Về khoa Chẩn Tế, nếu không nghiên cứu chuyên môn thì rất khó giải thích. Tổ Bích Liên chỉ dịch bản Mông Sơn Thí Thực ra chữ Nôm. Còn văn tế gì đó thì tôi không rành. Trong Khoa Thí có vô vàng nghi thức. Chân tế là một trong pháp tu thù thắng của hành giả để ban pháp thí cho cô hồn. Trong kinh Du Già Diệm Khẩu có nói rất rõ bạn có thể tìm xem. Vì một vài ảnh hưởng văn hoá nên đàn Chẩn Tế giữa ba miền có nét khác nhau nhưng cùng một điểm chung là hòng dùng định lực tu của hành giả để ban pháp thí cho chúng sanh trong sáu nẻo luân hồi. Nên bản dịch của Tổ Bích Liên hay khoa Chẩn Tế đều là một.
A Di Da Phat 30/09/2014 21:47:29
Nghi Tống thánh là của chư vị tiền bối tổ sư theo các dòng Mật giáo ngày xưa truyền qua nước ta. Các Tổ ngày xưa chỉ lược lại để sử dụng một cách khế lý khế cơ hơn trong truyền thống Việt Nam. Nếu nói không phải là nghi lễ Việt Nam, tôi xin thưa chắc hầu như các thời công phu, nghi lễ, giới luật, kinh văn hầu như đều truyền từ Tàu sang. Nói cho hiểu rõ thêm, mặc dù có những thứ là của Tàu nhưng người Việt Nam mình sử dụng với một cách đậm sắc của dân tộc chứ không bê nguyên xi. Về khoa Chẩn Tế, nếu không nghiên cứu chuyên môn thì rất khó giải thích. Tổ Bích Liên chỉ dịch bản Mông Sơn Thí Thực ra chữ Nôm. Còn văn tế gì đó thì tôi không rành. Trong Khoa Thí có vô vàng nghi thức. Chân tế là một trong pháp tu thù thắng của hành giả để ban pháp thí cho cô hồn. Trong kinh Du Già Diệm Khẩu có nói rất rõ bạn có thể tìm xem. Vì một vài ảnh hưởng văn hoá nên đàn Chẩn Tế giữa ba miền có nét khác nhau nhưng cùng một điểm chung là hòng dùng định lực tu của hành giả để ban pháp thí cho chúng sanh trong sáu nẻo luân hồi. Nên bản dịch của Tổ Bích Liên hay khoa Chẩn Tế đều là một.
Mạc Nhân 29/09/2014 21:02:04
Thưa quý Ngài cho hỏi, đã không phải là nghi của Phật Giáo Việt Nam sao gọi là 'lệ xưa', tôi nhớ không sai thì khoa văn thí thực của Tổ Bích Liên là khoa nghi lễ văn tế đầu tiên (Thiền môn chánh độ, tâm nan thiện bản) và kiệt tác đến nay văn ấy vẫn còn dùng thì thử hỏi Khoa Chẩn tế ở đâu ra vậy?
Thưa Ngài, 'ngài bảo Phật tại tâm hay tại tượng' vậy làm tượng làm chi rồi đốt, đệ tử Phật hỏa táng thế Tôn là chuyện thường vì Ngài đã là chuyển luân vương , ngài còn bảo không thoát khỏi sinh lão bệnh tử mà thì hỏa tán có sao đâu. Còn đây là hình tượng Đức Phật được Ngài Thích Ca Mâu Ni nêu rõ trong kinh sắc tướng ,hào quang,....
Con xin nói đến đây thôi cảm ơn quý Ngài cho con rõ.
Nguyen Phuc 29/09/2014 12:03:13
Tại sao ở Tây Tạng, các vị Lạc Ma tạo ra ManDaLa, cảnh giới chư Phật mười phương, tạo xong rồi xóa mà có ai nói gì đâu. Còn ở VN, tượng Phật do người tạo là không thể đốt. Cả 2 đều là nghi thức của Phật giáo cả mà. Nói đột tượng như vậy là mang tội thì lý Bát Nhã ở đâu, Phật tại tâm hay tại tượng và các vị Đại Đệ Tử cửa Phật có tội không khi hỏa táng Thế Tôn.
tonydo 29/09/2014 08:03:53
Thanh that ma noi .vi To san dinh nganh Ung Phu mien Nam la Duc Ngai Nguyen Tang Cang chua Thien Mu ;sau khi tu dich tro ve Nam trong coi may ngoi chua To la Sac Tu Tu An;Giac Lam;Tay An va Giac Vien.to da khai son ngoi chua Giac Vien lam noi trao doi ren luyen khoa Ung Phu Dao Trang ;dung nhung bai tan tung va lap them khoa giao de thiet lap Trai Dan tai chua hoac tai tu gia neu cau thinh.Trong nhung khoa nghi cua To ko bao gio co dot ton tuong Phat dau ket bang Tre to giay boi;chi co dot tuong ong tieu ong ho va nhung bai vi viet bang giay hong don .Con chua Vien Giac dot tuong Phat dung Ngoa Ngu la Tong Thanh[boi nha su doi nay co tien giau co ;gia mom gia mep la hon].Ke hen nay tuy ko phai nha su dau tron ao vuon ma ko phai la Bo De rung ;nhung biet chuyen tri su trong chua cung lau nam hon Dong Van va voi chua DT;nhung vao nam cung 49 ngay cho Co HT Vien Truong;nhung da co cong ruoc chu son thien Duc lap trai dan 1 Ngo tai chua an Quang ;bua sau dua linh Cot ve chua Phuoc Hau tiep tuc Ngo ke tiep[ruoc Thay& Nhac Luc Tinh tu Chau Doc;Long Xuyen;Can Tho;Vinh Long ;Sa Dec].Loi noi ko ngoa neu co HT Hue Thoi va Minh Thanh con Sinh tien toi la nguoi duoc quy Thay nho di ruoc ;boi biet vi nao so truong ve cai gi ;neu nhac thi ai dung tren ;Thay ai lam Thay Ca;ai lam cong Van;ai thu cap Dau;ai lam 4 vi Trung Phan.hoi do dat ban Ngu Phuong voi bo Sam Bai muon trong chua Giac Vien don that long trong may vi goc Hue con tram tro nua do
avatar
A Di Da Phat. 29/09/2014 11:22:44
Bạn TonyDo có vẻ rất am hiểu về nghi lễ nhỉ. Vậy xin hỏi bạn có biết nghi Phụng Hoá Tống Thánh nằm trong sách nào không. Tôi cá chắc rằng bạn chưa có cuốn sách đó để mà dẫn chứng ra nên xin bạn đừng có dùng những từ ngữ nặng lời để chỉ trích quý thầy. Xin thưa thẳng với bạn nếu nói tư cách nói chuyện về nghi lễ Phật giáo Việt Nam chỉ chắc bạn không nằm trong hàng đó và quý ngài đã không lên tiếng thì xin bạn đừng phô diễn tài hiểu biết của mình ra. Trong lần tổ chức ở Viên Giác lần này, có sai thì quý thầy sai trong khâu tổ chức. Có những "lệ xưa" cần giữ nhưng có những thứ cũng chẳng cần giữ bởi vì cuộc sống ngày càng tiến bộ. Và xin thưa nghi Phụng Phật Tống Thánh không phải của chư Tổ Việt Nam bày ra mà chư Tổ chỉ lược lại trong Khoa Chẩn Tế.
Mạc Nhân 28/09/2014 21:47:31
Là một phật tử bình thường của Phật giáo Việt Nam, nhưng tôi dám khẳng định rằng Nghi lễ Phật Giáo Việt Nam chư Tổ để lại từ Bắc ra Trung vào Nam không có cái nghi lễ hóa hỏa hình tượng Phật (có hóa cũng chỉ là phần lư thiêu hóa: sớ ,điệp, phan phướng, bài vị,...).
tổng cộng: 6 | đang hiển thị: 1 - 6
Tên người gửi:
Địa chỉ mail:

Bộ gõ tiếng Việt Bật Tắt
Captcha
  • email Gửi bài viết này cho bạn bè
  • print Xem dưới dạng bản in
  • Plain text Xem dưới dạng thuần văn bản
Thông tin tác giả
image Minh Thạnh Được đào tạo các ngành sư phạm, thư viện, ngữ văn, lý luận phê bình sân khấu điện ảnh, quay phim và biên tập truyền hình. Cư ngụ tại TP.HCM