Thiền định và Thiền quán
image Sư Phước Nhân

Để giúp cho đọc giả có thể nắm được sự khác biệt giữa thiền định (chỉ quán) và thiền Vipassana (tuệ quán), PTVN đã gặp sư Phước Nhân, một hành giả giỏi pháp hành của thiền viện Phước Sơn để xin sư nói rõ về thiền định, thiền Vipassana, sự khác biệt giữa hai phương pháp tập cũng như khái quát phương thức tu tập và kết quả mà mỗi phương thức tu tập đem lại.

 Supanna: Xin sư cho biết thiền định là gì ?  

Sư Phước Nhân: Thiền định( Samadhi) là phương pháp gom tâm  trụ nó vào một đề mục cố định để giữ cho tâm được vắng lặng. 
 
Thiền định có 40 đề mục chia thành nhiều nhóm và hành giả có thể chọn bất cứ đối tượng nào trong các nhóm đó để hành tập, nếu nói hết thì rất dài nên sư xin trình bày sơ lược. 
 
Muốn tu tập thiền định, hành giả có thể trụ tâm vào một trong những đề mục như màu trắng, xanh, vàng, đỏ, ánh sáng, hư không, đất, nước, gió, lửa… hoặc niệm ân Đức Phật, Pháp và Tăng. 
 
Tại sao người ta gọi thiền định là tưởng định?  
 
Sư Phước Nhân: Lấy ví dụ hành giả hành thiền định lấy đất làm đề mục. Hành giả sẽ lấy một cái dĩa bằng đất sét có màu hừng đông, đường kính khoảng 25cm, mặt láng, sạch và đặt dĩa ngay trước mặt, vừa tầm, khỏang từ 70 đến 80 cm. Hành giả nhìn dĩa và để tâm nơi dĩa, lập đi lập lại trong tâm "đất, đất..." hàng ngàn hàng vạn lần như vậy để nhận rõ đối tượng từng chi tiết một và ghi thật kỹ vào tâm hình ảnh của nó, sau đó nhắm mắt lại để đem hình ảnh đó vào trong tâm mà tưởng. 
 
Lúc đầu hình ảnh hiện ra trong tâm giống hệt như dĩa đất thật bên ngoài, từ màu sắc cho đến những lằn vết thô thiển của nó. Lần lần hình ảnh nầy sẽ trở thành hoàn hảo hơn. Những khuyết điểm trên dĩa đều biến mất, và dĩa biến thành sáng loáng. Muốn cho dĩa bự ra hành giả có tưởng tượng cho nó bự ra, hoặc khi ý khởi lên, muốn cho dĩa thu nhỏ lại thì hành giả tưởng cho dĩa thu nhỏ lại. Bằng cách này, hành giả sử dụng hai lộ là nhãn môn và ý môn để  trụ tâm lên hình ảnh cái dĩa một cách vững chắc, từ đó sanh khởi một tâm sở đặc biệt mà từ trước đến nay chưa bao giờ kinh nghiệm được, đó là tâm định. 
 Tượng Phật Thích Ca ban phước lành
 
Một thời gian sau, khi hành giả đi sâu vào định thì sẽ thấy xuất hiện các ứng tướng thí dụ như hào quang, hồng tướng, trợ tướng, hành giả tiếp tục đi sâu vào các ứng tướng đó để chứng đắc các tầng thiền định: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, không vô biên xứ thiền,  thức vô biên xứ , vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ, sau đó hành giả bắt đầu luyện thần thông, thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông và túc mạng thông. 
 
Thiền định vì vậy được gọi là tưởng định vì gốc của nó là tưởng, đề mục của nó là tục đế hay chế định. Thiền định sử dụng đại định, kiên cố định và an chỉ định. 
 
Thiền định có đem lại giải thoát? 
 
Sư Phước Nhân: Thiền định không đem lại giải thoát vì nó không giúp phát sinh tuệ ( tuệ ở đây có nghĩa là sự hiểu biết sự sanh diệt của danh sắc và ngũ uẩn ), tuy nhiên nó có khả năng trợ duyên cho thiền tuệ. 
 
Thiền Minh Sát là gì? 
 
Sư Phước Nhân : Thiền Minh Sát còn gọi là thiền Vipassana. Đây là một phương pháp tu tập để đạt đến Giải Thoát của các chư Cổ Phật, theo thời gian bị mai một và được Đức Phật Thích Ca phát hiện trở lại. Đức Phật gần như đã dành trọn 45 năm hoằng dương giáo pháp để giảng dạy về phương pháp thiền này cho các đệ tử của Ngài. 

Tại sao thiền Vipassana đưa đến giải thoát ? 
 
Sư Phước Nhân : Đề mục của thiền Vipassana là thân, thọ, tâm, pháp. Tất cả các đề mục này đều giúp cho hành giả thấy được sự sanh diệt khi hành tập. Nói một cách khác, hành giả quan sát các đề mục của thiền Vipassana để thấy được sanh diệt của danh sắc và ngũ uẩn qua đó kinh nghiệm được vô thường, khổ và vô ngã để cuối cùng chứng đắc các tầng tuệ Minh sát, đạt được Giải Thoát, Niết Bàn. 
 
Xin sư tóm gọn một số khác biệt cơ bản giữa thiền định và thiền Vipassana. 
 
Sư Phước Nhân :  
 
Thiền định : 
 
-          Định của thiền định là tâm sở nhất tâm, trụ tâm nằm trên một đề mục cố định duy nhất.
-          Đề mục của thiền định là tục đế (chế định), không có sanh diệt.
-          Thiền định sử dụng đại định, kiên cố định và an chỉ định.
-          Thiền định chỉ giúp tạm thời đè nén, khống chế phiền não. 
 
Thiền Vipassana : 
 
-          Định của thiền quán là tâm sở nhất hành, thực hành thiền Vipassana, hành giả có khả năng định trên nhiều đối tượng khác nhau.
-          Đề mục của thiền Vipassana là chơn đế, có sanh diệt.
-          Thiền Vipassana sử dụng cận định và sát na định
-          Thiền Vipassana bứng tận gốc rễ phiền não và tham ái. 
 
Cần nói thêm rằng thiền định thì Phật giáo cũng có mà các tôn giáo khác cũng có. Thiền Vipassana chỉ có trong Phật giáo hay nói một cách khác Vipassana là thiền của Phật giáo. 
 
Muốn tu tập thiền Vipassana, bước đầu hành giả cần phải làm gì ? 
 
Sư Phước Nhân : Trước khi tu tập Vipassana, hành giả phải tu sổ tức quan : Đếm hơi thở từ 1 đến 10 rồi ngược lại. Không nên đếm quá 10 vì tâm sẽ phóng, cũng không nên đếm ít hơn 5 vì như vậy tâm sẽ bị lúng túng. Khi đã cột tâm yên rồi thì hành giả bắt đầu chuyển qua tu thiền quán. 
 
Hiện nay, việc tu tập theo Vipassana (dùng chánh niệm theo dõi các cửa giác quan để ngăn không cho các tâm bất thiện có điều kiện chen vào các cửa giác quan này) còn khá mới mẽ với nhiều người, xin sư vui lòng mô tả cách thức tu tập thiền này để giúp cho độc giả của PTVN có thể hình dung được phần nào. 
 
Sư Phước Nhân : 
 
Trước hết là nên nói một chút về tư thế tọa thiền. Hành giả có thể ngồi kiết già, bán già hoặc xếp bằng hoặc ngồi trên ghế dựa (nếu chân bị đau). Giữ đầu thẳng, lưng thẳng, toàn thân buông lỏng nghĩa là thả lỏng đầu, hai vai, thân, hai chân, không nên gồng cứng, tay mặt đặt trên tay trái tại chỗ hũng của hai chân giao lại. Mắt nhắm lại một cách thoải mái.
 
Tâm lúc nào cũng để tự nhiên, quân bình, thư giãn, không ức chế tâm, không để tâm chú ý quá sâu vào đề mục, chỉ cần theo dõi hơi thở ra vào một cách tự nhiên mà thôi. 
 
Hành giả theo dõi hơi thở ra vào chạm  ở đầu chóp lổ  mũi hoặc qua sự phồng xẹp của bụng. Cứ để hơi thở ra vào một cách tự nhiên, không nên cố tạo cho hơi thở dài ra hay ngắn lại vì nếu hành giả ép hơi thở thì chẳng bao lâu hành giả sẽ bị tiêu hao năng lượng và sẽ thấy mệt. Hành giả phải nhớ rằng chúng ta quán vô thường vô ngã trên hơi thở chứ không phải tập khí công. 
 
Cứ để hơi thở vào ra một cách tự nhiên : thở vô biết thở vô, thở ra biết thở ra, khi hơi thở dài biết hơi thở dài, khi hơi thở ngắn biết hơi thở ngắn, khi hơi thở thô biết hơi thở thô, khi hơi thở tế biết hơi thở tế, khi hơi thở còn biết hơi thở còn, khi hơi thở mất biết hơi thở mất, cố gắng giữ trí nhớ chánh niệm tỉnh giác liên tục đừng để mất. 
 
Trong quá trình hành thiền, khi tai nghe âm thanh hoặc tiếng động, hành giả ghi nhận nghe, nghe rồi quay trở về hơi thở, khi mũi bắt mùi hương thì ghi nhận ngửi, ngửi rồi quay về hơi thở, khi tâm suy nghĩ đầu này đầu kia thì ghi nhận suy nghĩ, suy nghĩ rồi cũng quay trở lại hơi thở. Tương tự như vậy ngứa ngáy, nhột, nóng, lạnh, đau, chân tê...  Nói một cách khác là trong quá trình hành thiền, hành giả phải ghi nhận mọi diễn biến xảy ra trong thân và tâm nhưng luôn xem hơi thở là đề mục chính, hơi thở được xem là ngôi nhà, đi đâu rồi hành giả cũng quay về nhà của mình. Đây được xem là niệm thân. 
 
Trong trường hợp nhiều đối tượng xảy ra cùng một lúc thì hành giả sẽ ghi nhận như thế nào ?  
 
Sư Phước Nhân : Trong trường hợp này tâm tự động hướng tới đối tượng hoạt động mạnh nhất (cảnh trưởng duyên) và hành giả sẽ ghi nhận đối tượng này. 
 
Thế còn niệm thọ và niệm tâm thì sao ? Xin sư cho một ví dụ để minh họa.
 
Sư Phước Nhân : Trong quá trình ngồi thiền, hành giả có thể bị muỗi cắn, khi thấy ngứa, hành giả ghi nhận ngứa, ngứa : đây là niệm thọ. Khi hành giả ghi nhận ngứa, ngứa thì cảm giác ngứa, có thể giảm, nhưng cũng có lúc cảm giác này không giảm mà lại tăng lên, hành giả cảm thấy bực bội, khó chịu, lúc này tâm sân nổi lên hành giả ghi nhận tâm sân : đây gọi là niệm tâm sân. 
 
Nếu hành giả không chịu nổi, muốn gãi thì sao ? 
 
Sư Phước Nhân : Nếu hành giả muốn gãi thì ghi nhận tác ý muốn gãi rồi đưa tay đưa tay đến chỗ gãi (ghi nhận đưa tay), gãi, ghi nhận gãi, gãi, biết đã ngứa, ghi nhận đã ngứa, xong rồi lại quay trở về hơi thở. 
 
Xin sư cho thêm một thí dụ khác về niệm thọ và niệm tâm 
 
Sư Phước Nhân :  Khi ngồi thiền lâu, cảm giác tê mõi sẽ xuất hiện, hành giả ghi nhận cảm giác tê mõi này. Tê mõi sẽ thay đổi khi thì nóng, khi thì quặn thắt, nhào lộn, hành giả ghi nhận tất cả mọi thay đổi này (niệm thọ). Khi cảm giác đau lên đến tột đỉnh, hành giả sẽ có khuynh hướng muốn xua đuổi cơn đau, đây là lúc tâm sân đang sinh khởi và lúc này hành giả phải ghi nhận, quan sát tâm sân (niệm tâm). 
 
Tuy nhiên, hành giả không nên xua đuổi cơn đau mà thay vào đó phải quan sát cơn đau để thấy sự vô thường, khổ và vô ngã trong cái đau để giúp tuệ giác phát triển. 
 
Làm sao chúng ta lại có thể thấy được khổ, vô thường và vô ngã trong cái đau ? 
 
Sư Phước Nhân : 
 
- Thấy vô thường : Cái đau không phải là cái có sẵn  hoặc tự nhiên mà có trong thân mà do có điều kiện mới sanh khởi. Khi đau, cường độ đau có tăng, giảm, khi thì quặn thắt, khi thì nhào lộn. 
 
- Thấy khổ : Thân đau, tâm phản ứng là khổ. 
 
- Thấy vô ngã : Không có quyền làm chủ đối với con đau vì hành giả không thể điều khiển cơn đau, có nghĩa là hành giả có muốn hết đau cũng không được. 
 
Bình thường, khi đau, chúng ta rên rĩ, "Ôi cha, tôi đau quá !" Hôm nay, Đức Phật bảo chúng ta nhìn cái đau để thấy đau chỉ là đau thôi, trong cái đau chỉ có đối tượng đau và tâm hay biết chứ không có tôi, ta trong đó. 
 
Với cách tu tập như thế này, dần dần hành giả sẽ kinh nghiệm được giáo pháp.
 
 
Thưa sư, khi nào thì hành giả niệm tâm tham ? 
 
Sư Phước Nhân : Khi ngồi thiền lâu, hành giả sẽ đạt tới trạng thái an bình, tĩnh lặng, hành giả phải ghi nhận, quan sát cái cảm giác an bình, tĩnh lặng này cho rõ. Nếu hành giả chánh niệm hời hợt, tâm tham sẽ theo vào làm cho hành giả thỏa thích và muốn bám vào cảm giác này. Lúc này hành giả phải ghi nhận và quan sát đối tượng mới tức là niệm tâm tham. 
 
Thưa thế nào là niệm Pháp ? 
 
Sư Phước Nhân : Niệm pháp là niệm : 
 
- 5 triền cái: Tham, sân, hôn trầm, trạo hối, hoài nghi
- 5 thủ uẩn: Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn
- 12 xứ: Gồm sáu nội xứ : Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ  và sáu ngoại xứ :  sắc xứ, thinh xứ, khí xứ, vị xứ, xúc xứ và pháp xứ
- 7 giác chi: Niệm giác chi, trạch pháp giác chi, tinh tấn giác chi, hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi, và xả giác chi,
- Tứ diệu đế; Khổ đế, tập đế, diệt đế và đạo đế. 
 
Sau khi tọa thiền, tại sao hành giả phải thực hiện thiền hành?  
 
Sư Phước Nhân : Thiền hành tăng cường tinh tấn 70% và tăng cường cho định 30%. Thiền tọa tăng cường cho định 70% và tăng cường cho tinh tấn 30%, vì vậy thiền hành và thiền tọa phải cân bằng với nhau, hay nói cách khác định và tinh tấn phải ngang bằng với nhau. Hễ tinh tấn dư thì tâm sẽ phóng dật, khi định dư thì hành giả sẽ hôn trầm, dã dượi, lười biếng. 
 
Hễ một giờ ngồi thì một giờ đi, nữa giờ ngồi thì nữa giờ đi. 
 
Muốn thực hành thiền hành, hành giả phải làm gì ?  
 
 
Sư Phước Nhân : Chọn một lối đi có chiều dài từ 7 đến 10m, không nên đi quá xa. Khi đi hai tay chắp lại để đằng sau lưng hoặc để trước bụng, mắt nhìn về trước khoảng 2m, tối đa là 3m, không nên nhìn quá xa, không nên liếc qua, liếc lại. 
 
Khi bắt đầu đi ghi nhận có tác ý muốn đi, dở bước, theo dõi chuyển động của hai chân, ghi nhận dở, bước, đạp (chân nào trước cũng được), hoặc có thể ghi nhận phải bước, trái bước. 
 
Khi tới cuối lối đi phải ghi nhận có tác ý muốn đứng rồi dừng lại, khi muốn xoay phải ghi nhận tác ý muốn xoay rồi mới xoay, xoay xong đàng hoàng trước khi muốn dừng lại  phải ghi nhận tác ý muốn dừng rồi dừng một hoặc hai giây, muốn đi tiếp phải ghi nhận tác ý muốn đi và sau đó bước đi. 
 
Thưa sư, thế nào là ăn trong chánh niệm và cách thức ăn ra sao? 
 
Sư Phước Nhân : Trước khi ngồi vào bàn ăn phải ghi nhận tác ý muốn ngồi, sau khi ngồi xuống, cầm chén, đũa phải ghi nhận hay biết, khi đưa tay gắp thức ăn vô chén cũng ghi nhận hay biết, múc thức ăn vô chén cũng ghi nhận hay biết, gắp miếng vừa ăn, đừng to quá , nếu thấy thức ăn ngon, gắp miếng lớn thì phải ghi nhận tâm tham, khi hả miệng biết hả miệng, ngậm miệng biết ngậm miệng, nhai biết nhai. 
 
Trước khi nuốt phải ghi nhận tác ý muốn nuốt rồi mới nuốt . Khi thức ăn ngon, thì ghi nhận hay biết là ngon, trong trường hợp thức ăn không  ngon cũng ghi nhận hay biết là không ngon. Nếu hành giả khi ăn ngon cũng không biết mà dở cũng không biết thì đó là ăn với tâm si. 
 
Khi ăn ngon và tâm tham len lõi vô trong lúc ăn, hành giả phải ghi nhận hay biết tâm tham. Khi ăn không ngon, tâm bực bội, khó chịu phải ghi nhận tâm sân. 
 
Nếu bao tử chúng ta chứa được 10 phần thì chúng ta chỉ ăn 7 phần thôi, chừa lại 3 phần uống nước vô là vừa. 
 
Ngoài việc thực hành thiền tọa, thiền hành và thiền ăn, hành giả phải làm gì để theo dõi tâm và thân trong sinh hoạt hàng ngày ? 
 
 Sư Phước Nhân : Trong sinh hoạt hàng ngày, làm cái chi biết cái nấy, đóng cửa, mở cửa biết đóng cửa, mở cửa, đại tiện, tiểu tiện ghi nhận hay biết, tắm rửa, giặt giũ đều ghi nhận hay biết, co tay duỗi chân, cúi đầu, ngẩng đầu, ngó qua, dòm lại v.v... tất cả đều phải ghi nhận hay biết. 
 
Tại sao hành giả phải ghi nhận tỉ mỉ, hết sức mất công như vậy ? 
 
Sư Phước Nhân : Mục đích là để cho trí nhớ chánh niệm tỉnh giác không bị gián đoạn. 
 
Giữ cho trí nhớ chánh niệm tỉnh giác không bị gián đoạn như vậy hành giả sẽ được lợi ích gì ?  
 
Sư Phước Nhân :    

Ghi nhận hay biết mọi đối tượng xảy ra trong thân và tâm có nghĩa là hành giả đang sống trong giây phút hiện tại. Sống trong giây phút hiện tại giúp cho hành giả luôn giữ tâm trong thân, không cho tâm phóng ra ngoài thân. 

Quan sát tỉ mỉ như vậy sẽ giúp hành giả thấy rõ bản chất của các pháp là luôn sanh khởi và hoại diệt do có điều kiện và như vậy sẽ tạo điều kiện cho trí tuệ Minh sát dễ dàng phát triển. Khi tuệ Minh sát phát triển mạnh, thì phiền não và tham ái sẽ giảm dần.   
 
Nếu lỡ tâm phóng ra ngoài thì phải làm sao?

Sư Phước Nhân:  Tâm phóng đi đâu không quan trọng vì bản chất của tâm là luôn phóng đi đâu này đầu nọ. Khi ý thức tâm đang phóng đi, hành giả chỉ cần ghi nhận tâm đang phóng đi, có nghĩa là hành giả đã và đang sống trong giây phút hiện tại rồi đó.
 
Thưa sư, quan sát tỉ mỉ như vậy có khó nhọc không ? 
 
Sư Phước Nhân : Hành giả cứ để cho các pháp vận hành một cách tự nhiên và ghi nhận, quan sát để thấy rõ bản chất của chúng là luôn sanh khởi và hoại diệt do có điều kiện cho nên không mệt nhọc gì. Buổi đầu hơi khó khăn một chút, nhưng từ từ tập rồi sẽ quen dần. Điểm mấu chốt ở đây là hành giả phải đóng năm cửa giác quan. "Đóng' ở đây không có nghĩa là bịt năm cửa giác quan mà dùng chánh niệm theo dõi các cửa giác quan để ngăn không cho tâm bất thiện  có điều kiện chen vào. Làm thế nào để đóng năm cửa giác quan, Đức Phật dạy, " Hãy ngưng ngay ở sự thấy, sự nghe... mà không để tâm đến sự phân biệt đối tượng."
 
 Thiền hành
 
Chúng ta hãy để cho 5 căn sinh họat một cách tự nhiên, khi căn tiếp xúc với trần (cảnh) thì nuối đuôi sau là hàng loạt tác ý khen, chê, phân tích, đánh giá... nổi lên,  hành giả phải chánh niệm ngay các tác ý này. Bằng cách này, thiền Vipassana có khả năng thu thúc ngũ căn để hành giả có thể theo dõi hữu hiệu mọi diễn biến trong thân và tâm qua cửa thứ sáu là ý căn.
 
Tu tập Vipassana vì vậy sẽ tập cho hành giả thói quen thấy phiền não tham ái, ghi nhận rồi buông  bỏ chứ không giữ lại, ôm ấp trong tâm hoặc đè nén chúng  vì vậy tâm của hành giả tu tập pháp môn này rất mát mẽ.
 
Hiện nay trên thế giới có một số trường thiền dạy cho hành giả thiền định trước, sau khi đạt được định rốt ráo xong thì xả định rồi chuyển sang tuệ quán. Một số trường thiền khác thì dạy cho hành giả tu tập Vipassana ngay từ bước đầu sau khi hành giả đã thực hành sổ tức quán để gom tâm lại. Đây là hai đạo lộ khác nhau, vậy đạo lộ nào đúng ? 
 
Sư Phước Nhân : Cái nào cũng đúng 
 
Xin sư cho biết ưu điểm và nhược điểm của từng đạo lộ. 
 
Sư Phước Nhân : Tu định rốt ráo rồi chuyển sang Vipassana :
 
-          Ưu điểm : Sau khi đắc đạo quả A la hán, hành giả sẽ có thần thông, thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông và túc mạng thông (thiền định) và Lậu tận thông (thiền Vipassana)   
 
-          Nhuợc điểm : Có những hành giả một khi đã an trú vào trong đại định đâm ra ưa thích sự an bình, tĩnh lặng nên đã ở luôn trong định, không chịu xả định để chuyển sang tuệ quán. Những hành giả này sẽ chịu thiệt thòi vì cuối cùng không đạt được Giác Ngộ - Giải thoát – Niết Bàn.-           
 
-          Đây là một lộ trình rất dài đòi hỏi nhiều công phu tu tập. Muốn đắc được các tầng thiền định, hành giả phải tu tập ở những nơi thanh vắng. Có khi chưa đắc được các tầng thiền định, tuổi thọ của hành giả đã hết.
 
Tu tập Vipassana ngay từ bước đầu :
 
-          Ưu điểm : Thiền Vipassana tu tập trong đời sống hàng ngày, không cần đến nơi thanh vắng vì hành giả sẽ lấy những chuyện xảy ra trong đời sống hàng ngày để làm đề mục quan sát, luôn luôn sống trong hiện tại. 
 
-          Hàng ngày có điều kiện nhìn vào phiền não và tham ái trong lúc sinh hoạt nên thấy được khổ, nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường đưa đến sự diệt khổ, có nghĩa là thấy được chân lý Tứ Diệu Đế. Quan sát như vậy dần dần sẽ giúp diệt trừ tận gốc phiền não và tham ái ngay bây giờ và ngay trong kiếp sống này. 
 
-          Những ai có đầy đủ Ba la mật có thể đạt được đạo quả ngay trong kiếp sống này, những ai chưa đầy đủ Ba la mật thì nhờ tu tập Vipassana để bổ túc Ba la mật, kiếm được chút đỉnh tư lương   để làm hành trang đem theo cho kiếp sau tiếp tục con đường tu tập. 
 
-          Nhược điểm: Con người có thể gặp những giai đoạn khó khăn dồn dập, gặp những cú "sốc" về thân và tâm, trong trường hợp này, hành giả tu định lờ đi, nhập vào định để nghĩ ngơi trong khi hành giả tu tập Vipassana phải nhìn vào những khó khăn này để làm đề mục quan sát, hành giả tu Vipassana vì vậy có thể cảm thấy xuống tinh thần. Trong trường hợp này, Đức Phật khuyên chúng ta phải kham nhẫn để quan sát những phiền não và tham ái đó mà không nên trốn chạy chúng. Nếu vượt qua được, hành giả sẽ trưởng thành trong giáo pháp. 
 
Tại sao cùng là tu tập Vipassana mà có thiền sư hướng dẫn để tâm theo dõi hơi thở ra vào chạm vào chóp mũi, có thiền sư lại dạy theo dõi qua sự phồng xẹp của bụng. Phương pháp nào chính xác hơn ? 
 
Sư Phước Nhân : Tuy hai địa điểm khác nhau nhưng cùng chung một trí nhớ chánh niệm giống nhau. Vào thời Đức Phật Thích Ca còn tại thế, Ngài dạy hãy để tâm theo dõi hơi thở ra vào chạm vào chóp lổ mũi để kinh nghiệm vô thường, khổ và vô ngã.
 
Tuy nhiên vào thời nay, chỉ có một số ít hành giả thành công khi theo dõi hơi thở ra vào chạm vào chóp của lổ mũi cho nên ngài Mahasi Sayadaw, tu sĩ Phật giáo Miến Điện và là thiền sư nổi tiếng dạy Thiền Tuệ Quán khắp Châu Á và Châu Âu, đã dạy theo dõi hơi thở qua bụng phồng, xẹp. Phương tiện này cũng giúp hành giả kinh nghiệm được vô thường, khổ và vô ngã. Vì vậy, hành giả thuận để tâm theo dõi hơi thở ra vào chạm vào chóp lổ mũi thì để tâm nơi đây, ai thấy rõ cảm giác phồng xẹp thì quan sát bụng phồng xẹp, không nhất thiết bắt buộc phải để tâm ở chóp mũi hoặc theo dõi bụng phồng xẹp 
 
Supanna: Con xin cảm ơn sư. 
 
Thiền viện Phước Sơn  tọa lạc tại đồi Lá Giang, 368 suối Tân Cang, ấp Tân Cang, xã Phước Tân, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai  

Bài viết này không có từ khóa nào

Thư từ,  bài viết, hình ảnh xin gửi về địa chỉ: banbientap@phattuvietnam.net. Để xem hướng dẫn viết, gửi bài và đăng ký cộng tác viên, xin bấm vào đây. Đường dây nóng: 0904.087.882 (Phật sự Hà Nội); 0989.047.041 (Phật sự TP. Hồ Chí Minh); 0907.678302 (Phật sự Tây Nguyên); 0983.376.774 (Phật sự Hải Phòng).

Subscribe to comments feed Phản hồi (20 bài gửi)

vu ich 30/12/2011 21:57:03
con chưa hiểu biết về phật pháp ,con đã ngồi thiền có lần thấy rất an vui ,và dần vào an định ,thấy an vui cả ngày hôm sau ,nhưng con không làm thêm được nữa ,con rất thành tâm với phật giáo ,nhưng con không biết phải học thiền ở đâu nữa ,con ở nam đinh mà nhiều lần con muốn ra đi vào nam tìm đường học theo phật ,con phải làm thế nào ,vì chúng sinh còn u mê như con ,xin hãy chỉ giùm con
Thích Minh Nghĩa 18/02/2010 18:17:06
Thưa quý ĐH, tôi nhận thấy website này nặng về các phép tu Nam Tông, có lẽ do người chủ biên tu theo truyền thống đó chăng? Vì tôi không thấy đề cập gì đến các pháp môn khác.
bang Tam 19/12/2009 12:41:36
Mình đang ở quận Tân bình và mình hiện đang rất muốn học thiền nhưng không biết liên hệ với ai, có bạn nào biết chỉ dùm mình với, địa chỉ mail của mình : bangtam010175@yahoo.com
Cam on,
Supanna 28/11/2009 15:07:36
Bạn Dung thân mến,

Từ Vũng Tàu, bạn đi ngược về ngã ba Vũng Tàu, qua bò sữa Long Thành đến ngã ba Phước Tân, quẹo phải, chạy thẳng hoài (khoảng 5km) đến cuối đường quẹo trái, đi thêm khoảng chừng 2km, bạn sẽ thấy thiền viện Phước Sơn nằm bên tay trái.

Bạn hỏi đường xuống trường thiền, đến gần trường thiền hỏi cốc của sư Phước Nhân, cốc của sư nằm gần đó.

Chúc bạn an vui.
Bình 26/11/2009 16:36:34
Tôi đang sống ở Hà Nội ,tôi rất muốn thực tập thiền ,xin hỏi bạn nào biết địa chỉ học thiền mách dùm với . Rất cám ơn.
Dung 20/11/2009 19:43:07
Tôi đang sống tại Vũng Tàu. Rất mong gặp Sư Phước Nhân nhưng không biết đường đến chùa Phước Sơn. Bạn nào biết có thể chỉ giùm tôi được không. Xin cảm ơn.
lan phuong 27/10/2009 22:52:16
Thực ra, tu định rốt ráo xong rồi xả định chuyển sang tu quán không phải là đi đúng theo con đường Đức Phật đã đi vì sau khi tu định xong, Đức Phật đã thử đi tìm con đường giải thoát bằng sáu năm khổ hạnh.

Vào thời Đức Phật còn tại thế, cũng có một số đệ tử của Phật tu thiền định rốt ráo rồi xả định chuyển sang tu quán, cũng có một số tu định (hoặc ít hoặc nhiều), hoặc không tu định mà tu thẳng quán, tùy theo căn cơ, ý thích của mỗi người.

Một số người tu định rốt ráo rồi chuyển sang tu quán và do đó có thần thông rất giỏi như Đại đức Mục Kiền Liên hoặc bên nữ có tỳ kheo ni Liên Hoa Sắc.

Cũng có một số tỳ kheo tu định trong một chừng mực nào đó và do đó chỉ đạt một hai loại thần thông như ngài Anuruddha (A nậu lâu đà). Ngài Anuruddha là một trong 10 đại đệ tử của Phật, và ngài là đệ tử được Đức Phật khen là “thiên nhãn đệ nhất”, sau này ngài có thêm được thiên nhĩ thông.

Có một câu chuyện kể khi Đức Phật nhập diệt như sau:

Khi Đức Phật nhập Niết Bàn, ngài A nậu lâu đà cũng có mặt bên đấng Bổn sư.
Khi ấy đấng Toàn Giác biết rõ sự sắp lìa bỏ nhục thân nầy, Ngài bèn nhập định vi diệu vào các bậc thiền, nhất là các bậc thiền Hữu Sắc và Vô Sắc. Rồi Phật an trú vào trong một đại Thiền pháp, tên gọi là "Diệt Thọ Tưởng Ðịnh" (Tiếng Pàli gọi là Sannà Vedaniya Nirodha)...

Sa-môn hầu Phật là Tôn giả A Nan Ðà đang buồn rầu, chợt quay hỏi Thiền Tăng A Nậu Lâu Ðà rằng:

- Bạch sư huynh! đức Thế Tôn đã nhập Niết Bàn chưa?", thì được ông trả lời:
- Này A Nan Ðà! Sư huynh đã nhập định và dùng "Thiên Nhãn" theo dõi tâm Phật thì được biết Thần Quang của đức Bổn Sư đang an trú trong Vô Sắc thiền, bậc Diệt Thọ Tưởng Ðịnh.
- Kính bạch sư huynh! Sư huynh biết rõ đức Bổn Sư viên tịch, diễn tiến như thế nào, xin sư huynh từ bi thông báo cho.
"Này hiền đệ A Nan Ðà! Ðể theo dõi Thần Quang của đức Thế Tôn, tệ huynh đã phải nhập hết thiền Hữu Sắc (Rùpà Jhàna) đến thiền Vô Sắc (Arùpa Jhàna), vì trạng thái Phật tịch diệt không nằm trong phạm trù "Ngài muốn sống hay muốn chết", mà sự "nhắm mắt kỳ diệu" ấy hoàn toàn nằm trong diễn tiến tự nhiên của thân nghiệp cuối cùng, trước khi Phật trở thành vô sanh bất tử! Nghĩa là Phật không chối bỏ xác thân này, nếu những tế bào của sự sống còn hoạt động, đồng thời Ngài cũng không mắc dính, bám víu vào sự sống hữu hạn, phù du, và xoay vần ấy. Ngài an trú ở các bậc thiền, theo thứ tự từ thấp đến cao (Nhất thiền lên Tứ thiền), rồi từ cao đến thấp (Tứ thiền trở lại Nhất thiền). Hết lên đến xuống và hết xuống lại lên như vậy, cốt để giữ cho nhục thân được quân bình, vừa "chờ" cho những tế bào cuối cùng "chủ trương" sự sống, chấm dứt hoạt động.

Và xuyên qua sự thông báo từng giây phút ấy của A Nậu Lâu Ðà, mà những đệ tử có mặt bên cạnh nhục thân đấng Toàn Giác đã biết được khi nào đức Phật thực sự viên tịch (Trích: Lịch sử ngài A Nậu Lâu Đà của Nguyễn Điều http://www.buddhanet.net/budsas/uni/u-anaulauda/anaulauda-04.htm )

Câu chuyện trên đây cho thấy rằng, vào thời Đức Phật, có rất nhiều tỳ kheo không tu định mà tu quán ngay từ đầu nên mặc dù cùng là A la hán như nhau - hoặc chưa đắc A la hán nhưng đã tích lũy Ba la mật đầy đủ qua việc hành thiền quán như ngài A Nan - tuy nhiên không phải ai cũng có thần thông, hoặc thần thông như nhau.

Trước khi khám phá ra pháp môn thiền quán, Đức Phật phải tu thiền định và phải trải qua sáu năm khổ hạnh hết sức đau khổ, con đường Ngài đi là một con đường dài vì Ngài phải tự tìm tòi, khám phá lấy. Nay nhờ ơn Đức Phật, chúng ta có thể đi thẳng đến Niết Bàn bằng con đường trực tiếp của Thiền Quán. Thực hành thiền quán ngay từ bước đầu, chúng ta như là những kẻ được ăn một bữa ăn ngon được người khác dọn sẵn, chẳng phải tốn công chuẩn bị, nấu nướng.

Đó là lý do tại sao chúng ta phải hết sức tri ân lòng từ bi của Đức Phật vì Ngài đã hy sinh, chịu quá nhiều đau khổ để tìm ra con đường giải thoát để chỉ dạy lại cho chúng ta
THÁI CHI 27/10/2009 17:28:34
Xin góp ý trả lời câu hỏi của Khanh Hong như sau :
Đức Phật nguyện Chánh Đẳng Chánh Giác nên Ngài tu cả hai , tu định rốt ráo rồi xả định chuyển qua tu Vipassana .
Các đệ tử Đức Phật tu thiền định ít ,đa số tu thiền quán .
Hiện nay Thiền sư Kim Triệu vẫn dạy : " tu thiền định phải tu thiền quán , nếu tu thiền quán thì không cần phải tu thiền định ."
THÁI CHI 26/10/2009 13:37:39
Cảm ơn bạn đã có lời khen . Xin liên hệ theo địa chỉ email : thaichi59@yahoo.com
lan phuong 23/10/2009 21:57:28
Cám ơn bạn Thái Chi đã có một phản hồi rất hay và rất có ý nghĩa. lan phuong cũng muốn có thêm một số tài liệu về thiền Tứ Niệm Xứ để nghiên cứu thêm. Thái Chi có thể cho lan phuong xin địa chỉ email để liên lạc?

Cám ơn trước.

Chúc Thái Chi an vui.
Thái Chi 23/10/2009 19:59:51
Đức Phật Thích Ca đã tu 20 a tăng kỳ và 100 ngàn đại kiếp mới để lại chân lý giải thoát tuyệt vời cho chúng ta tu tập.
*Đức Phật dạy Thiền "TỨ NIỆM XỨ" trong Kinh ĐẠI NIỆM XỨ như sau :

Đây là con đường độc nhất, này các Tỳ Kheo, để làm cho các chúng sinh được thanh tịnh,
để vượt qua sầu bi, bi
để chấm dứt khổ, ưu
để đạt đến Thánh đạo,
để chứng ngộ Niết bàn,
đó là : BỐN NIỆM XỨ
Thế nào là BỐN?
Ở đây (trong giáo pháp này), này các Tỳ kheo,
Vị Tỳ kheo sống quán thân trong thân ,
nhiệt tâm, tỉnh giác và chánh niệm,
loại trừ tham và ưu ở thế gian;

Vị ấy quán thọ trong các cảm thọ,
nhiệt tâm, tỉnh giác và chánh niệm,
loại trừ tham, ưu ở thế gian;

Vị ấy quán tâm trong tâm,
nhiệt tâm, tỉnh giác và chánh niệm,
loại trừ tham, ưu ở thế gian;

Vị ấy quán pháp (Dhamma) trong các pháp,
nhiệt tâm, tỉnh giác và chánh niệm,
loại trừ tham, ưu ở thế gian .

*Trong kinh Nikaya, Đức Phật thuyết :
" Chánh niệm , này các Tỳ kheo, Như Lai tuyên bố là hữu ích ở mọi nơi "
" Này Hiền giả, chính khi bốn niệm xứ này không được tu tập, không được trau dồi thì Chánh pháp suy đồi. Và khi bốn niệm xứ này được tu tập, được trau dồi Chánh pháp không suy đồi vậy."

*Trong quyển " Vấn đạo Ngài MAHASI " Thiền sinh hỏi : " Chúng ta đạt được những phước báu gì khi hành thiền minh sát ? "
Ngài Mahasi đáp :
Giả sử trong một giây ta ghi nhận chánh niệm một lần, như vậy một phút ta ghi nhận được sáu mươi lần, một giờ ta ghi nhận được ba ngàn sáu trăm lần. Mỗi ngày hai mươi bốn tiếng, trừ bốn giờ để ngủ, thiền sinh hành thiền hai mươi tiếng, vị chi bảy mươi hai lần ghi nhận chánh niệm. " Một khối phước báu khổng lồ."

Như Lai thiền - thiền Vipassana - Minh sát tuệ - Tứ niệm xứ - Thiến quán đồng nghĩa với nhau .
Tôi luôn tâm đắc điều này : " Luôn có trí nhớ để niệm . Niệm nhiều , trí tuệ phát sanh . Bụi đóng là phiền não , niệm là lau cho sạch bụi. "

Từ ngày được hướng dẫn Thiền Tứ Niệm Xứ , chúng tôi tu tập có hiệu quả là tâm giảm nhẹ phiền não và tham ái.
Do vậy , tôi luôn muốn chia sẻ hạnh phúc này đến các bạn , nếu vị nào có nhu cầu tài liệu để tham khảo. Tôi xin biếu tặng như : Sách hoặc CD, VCD về thiền Tứ Niệm Xứ , hãy liên hệ theo địa chỉ email , hoặc gọi phone 0937489559 .
khanh hong 19/10/2009 22:49:36
Vào thời Đức Phật, các đệ tử của Ngài tu theo đạo lộ nào: Đi theo đúng con đường của Đức Phật đã đi là tu định rốt ráo rồi xả định chuyển qua tu Vipassana hay tu Vipassana ngay từ bước đầu?
supanna 19/10/2009 22:40:09
Bạn quanghai thân mến,

Tôi hành thiền Vipassana, không hành thiền Yên Tử, nên thật sự không thể nói cho bạn biết sự khác biệt giữa hai loại thiền này. Với cùng một đề mục là hơi thở, để giúp cho bạn phân biệt được thế nào là thiền định và thiền quán, tôi có tham khảo ý kiến của Sư Phước Nhân và sư trả lời như sau:

Cùng là đề mục hơi thở, nhưng với pháp môn thiền định, hành giả trụ tâm vào hơi thở bằng cách theo dõi biết hơi thở ra vào dài hoặc ngắn nhằm giữ cho tâm vắng lặng.

Hành giả tu thiền quán thì quan sát cảm giác xúc chạm của hơi thở khi đi ra đi vào chóp lổ mũi hoặc qua lồng ngực hoặc qua chuyển động bụng phồng xẹp để thấy sự thay đổi của hơi thở, từ đó quán vô thường khổ vô ngã trên hơi thở :

- Vô thường : Hơi thở luôn thay đổi, khi thì dài, khi thì ngắn, khi thì thô, khi thì tế, khi thì còn, khi thì mất...

- Khổ : Thở vô thì phải có thở ra. Thở ra mà không thở vô : Chết. Thở vô mà nén lại không cho thở ra thì tức ngực : Khổ.

- Vô ngã : Không làm chủ được hơi thở. Không muốn thở cũng phải thở, không thở là không xong. Như vậy khi quan sát hơi thở hành giả sẽ thấy hơi thở ra vô theo quy luật tự nhiên chứ không có tôi có ta trong hơi thở.

Với pháp môn thiền quán, dần dần khi chánh niệm sắc bén, hành giả sẽ thấy được sự sanh diệt của danh sắc qua hơi thở.

Như vậy, cùng là hơi thở, hành giả tu thiền định thì trụ tâm vào hơi thở để giữ tâm vắng lặng còn hành giả tu thiền quán thì quan sát hơi thở để thấy vô thường, khổ và vô ngã.

Bạn có thể căn cứ vào lời giải thích của sư Phước Nhân để có thể biết loại thiền mà bạn đang hành tập là thiền định hay thiền quán.

Chúc bạn khỏe
quanghai 17/10/2009 21:43:15
xin hỏi;thiền vipasana theo như thầy Phước Nhân nói khác với thiền Yên Tử(Bắc Tông) như thế nào?
Quang Hoa 15/10/2009 09:16:54
Bạn Nam Định thân mến,

Nếu bạn không quen ngồi trên bồ đoàn, bạn có thể lấy cái mền xếp lại và ngồi trên đó. Theo như tôi được giảng giải thì hành thiền không những trị được tâm bệnh mà còn trị được thân bệnh, khi hành thiền, trược khí trong thân sẽ thải ra qua các lỗ chân lông và theo đường hậu môn, đó là lý do mền hoặc bồ đoàn cần được hành giả sử dụng để lót khi ngồi lúc hành thiền.

Bản thân tôi khi hành thiền cũng không ngồi trên bồ đòan mà ngồi trên tấm thảm vì cũng như bạn tôi cảm thấy rất khó ngồi trên bồ đòan.

Chúc bạn tinh tấn
Tue Tri 14/10/2009 16:02:08
to Nam định:
[phương pháp nào đúng với Phật dậy ,hoạc dẫn đên tỉnh giác ,hoặc định tam tốt hơn...]
Như theo các kinh điển thì tùy căn tính mỗi người sẽ tu tập theo một phương pháp phù hợp. Cho nên khó có thể nói phương pháp nào tốt hơn phương pháp nào. Tuy nhiên, về phương pháp tổng quát và gần với giáo lý của Đức Phật lịch sử thì riêng tôi nhận thấy quyển "Thanh Tịnh Đạo" (Visuddhi Magga) của Buddhaghosa là phù hợp nhất.
supanna 14/10/2009 13:32:00
Số điện thoại của sư Phước Nhân 0918 617 631
Minh Tue 14/10/2009 10:12:43
Vui long cho xin dien thoai cua Su Phuoc Nhan. Xin cam on.
Nam định 13/10/2009 22:57:26
Thực sự đọc qua thiền của Phước Nhân,và phản hồi của Tuệ tri,thực sự hiện nay có nhiều cách dậy thiền ,Chúng Tôi không biết thế nào ngồi cho đúng ,ở Yên tử chùa của Thường chiếu ra dậy lại ngồi bồ doàn "rất khó ngồi" ở Hà nội ,Hải phòng ,Nam định ,thanh hoá,Vinh.... Thầy Thích Chân Quang lậi cho nggòi Trên đất " kê chiếu ,hay vải bằng " đầu tiên khó ngồi nhưng khi đi đâu cũng ngồi được .Thiền viện Trúc lâm yên tử dậy thì khi không có Bồ đoàn là lại không ngồi được .Xin chân thành xin hỏi Tuê tri xem phươc pháp nào đúng với Phật dậy ,hoạc dẫn đên tỉnh giác ,hoặc định tam tốt hơn.Biêt Tue tri có nghiên cứu sách thiền .Xin được giao lưu.
Tue Tri 13/10/2009 12:38:55
Đức Phật đã chỉ ra con đường đi đến giải thoát là phải kết hợp Giới Định Tuệ. Do vậy theo tôi thì cái nào cũng cần thiết cho việc tu tập giải thoát. Trong Tuệ có Định và có Giới, không thể lìa nhau được. Nếu Định không vững thì Tuệ không phát triển được. Từng sát na của tiếng trình Tâm không thể quán sát rõ nếu không có căn bản Định. Còn như Định mà không có Tuệ thì cũng như "Đá đè cỏ" như Sư Phước Nhân đã chỉ ra. Ngoài ra một nền tảng quan trọng mà người ta thường hay bỏ qua đó là GIỚI. Ngày nay, Giới không còn nghiêm như thời Đức Phật còn tại thế, vì vậy mà con đường đi đến giải thoát không còn vững chắc và bị sụt lún nhiều nơi...
tổng cộng: 20 | đang hiển thị: 1 - 20
Tên người gửi:
Địa chỉ mail:

Bộ gõ tiếng Việt Bật Tắt
Captcha
  • email Gửi bài viết này cho bạn bè
  • print Xem dưới dạng bản in
  • Plain text Xem dưới dạng thuần văn bản
Thông tin tác giả
image Supanna