Sáng ngày 13/6/2026 (nhằm ngày 28 tháng Tư năm Bính Ngọ), tại hội trường xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội long trọng tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Nguồn lực của Phật giáo ở tỉnh Lào Cai: Một số vấn đề lý luận, thực tiễn và định hướng phát triển”.
Đây là hoạt động khoa học ý nghĩa hướng tới Đại hội Đại biểu Phật giáo Việt Nam tỉnh Lào Cai, đồng thời là diễn đàn để các học giả, nhà nghiên cứu cùng nhìn lại, trao đổi và làm rõ hơn vai trò, đóng góp của Phật giáo tỉnh nhà trong đời sống xã hội tại địa phương.
Hội thảo được cung đón Hòa thượng Tiến sĩ Thích Thanh Điện, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai; Đại đức Thích Chân Tín, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban kiêm Chánh Thư ký Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai; Đại đức Tiến sĩ Thích Chân Định, Ủy viên Thường trực Ban Trị sự, Trưởng ban Hướng dẫn Phật tử GHPGVN tỉnh Lào Cai; Thượng tọa Thích Tâm Thuần, Phó Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai; Cư sĩ Diệu Nhân (Nguyễn Thị Xuân Loan), Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN, Phó Chánh Văn phòng Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương; cùng chư Tôn đức Tăng Ni, cư sĩ Ủy viên Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai.
Về phía các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương có ông Trần Phùng, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai; ông Vũ Trọng Khuynh, Trưởng phòng Tôn giáo, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai; cùng đại diện Phòng An ninh nội địa (PA02) – Công an tỉnh Lào Cai; đại diện lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam; lực lượng Công an, Ban Chỉ huy Quân sự và Khu vực phòng thủ 2 huyện Bảo Thắng; cùng đại diện các xã, phường trên địa bàn tỉnh như phường Lào Cai, phường Cam Đường, xã Bảo Thắng, xã Xuân Quang, xã Gia Phú, xã Tằng Loỏng, xã Phong Hải…
Về phía đơn vị đồng tổ chức là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội có PGS.TS. Bùi Thành Nam, Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Nhà trường; PGS.TS. Nguyễn Trường Giang, Trưởng khoa Nhân học và Tôn giáo học.
Về phía các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành có PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Quang Hưng, nguyên Giám đốc Trung tâm Tôn giáo học đương đại, Trường Đại học KHXH&NV; PGS.TS. Nguyễn Thanh Xuân, nguyên Phó Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ; PGS.TS. Đỗ Lan Hiền, nguyên Viện trưởng Viện Tín ngưỡng và Tôn giáo, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học; TS. Lê Đình Lợi, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Lào Cai.
Hội thảo có sự hiện diện của đông đảo các nhà khoa học, quý vị đại biểu, đại diện các chùa, thiền viện cùng toàn thể cư sĩ, tín đồ Phật tử trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Hòa thượng Tiến sĩ Thích Thanh Điện, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Hội thảo được tổ chức nhằm tạo ra một diễn đàn đối thoại nghiêm túc, cởi mở và trách nhiệm giữa các nhà quản lý, nhà khoa học, chư Tôn đức Tăng Ni cùng chính quyền địa phương. Đây là cơ hội để các bên cùng đánh giá thực trạng Phật giáo tại Lào Cai, làm rõ các giá trị hiện hữu, tiềm năng phát triển, đồng thời thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, thách thức đang đặt ra. Qua đó, hội thảo hướng tới tìm kiếm những định hướng phù hợp để các giá trị tốt đẹp của Phật giáo tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng, thượng tôn pháp luật, tôn trọng đặc thù văn hóa địa phương trên tinh thần hòa hợp và xây dựng.
Hòa thượng bày tỏ niềm tin sâu sắc với sự tham gia của đa dạng các chủ thể, hội thảo không chỉ dừng lại ở góc độ lý luận khoa học mà sẽ mở ra những gợi ý thiết thực cho công tác nghiên cứu, quản lý và thực hành xã hội. Mỗi ý kiến đóng góp, mỗi bài tham luận đều là tư liệu quý báu giúp nhìn nhận sâu sắc hơn về nguồn lực Phật giáo tại Lào Cai. Từ đó, bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để bảo tồn, phát huy các nguồn lực này, góp phần giữ gìn và làm đẹp thêm các giá trị văn hóa, đạo đức, nhân văn của Phật giáo trong giai đoạn phát triển mới.
Trình bày phát biểu đề dẫn tại hội thảo, PGS.TS. Bùi Thành Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định: Thực tiễn Phật giáo tại Lào Cai thời gian qua đã ghi nhận một quá trình hiện diện và phát triển đáng chú ý. Hệ thống tự viện, các sinh hoạt tu học cùng nhiều hoạt động đã góp phần làm phong phú thêm đời sống tôn giáo địa phương. Bên cạnh những kết quả tích cực, Phó Hiệu trưởng cũng gợi mở nhiều vấn đề cần tiếp tục khảo sát, thảo luận sâu sắc như: mức độ gắn bó của Phật giáo với cộng đồng; sự thẩm thấu của các giá trị Phật giáo vào đời sống văn hóa – xã hội; và định hướng phát huy nguồn lực này sao cho vừa bảo đảm hành lang pháp lý, vừa tôn trọng đặc thù tôn giáo và văn hóa bản địa.
PGS. TS. Bùi Thành Nam cho biết, các tham luận gửi về hội thảo rất đa dạng, tiếp cận chủ đề từ nhiều góc độ và tập trung vào ba nhóm nội dung chính: Thứ nhất là nhóm bài về cơ sở lý luận và phương pháp tiếp cận nhằm làm rõ khái niệm, tiêu chí đánh giá nguồn lực Phật giáo; Thứ hai là nhóm tham luận về thực trạng sinh hoạt tôn giáo, cơ sở tự viện và hoạt động của Tăng Ni, Phật tử tại Lào Cai; Thứ ba – cũng là nhóm nội dung trọng tâm nhất – tập trung khảo sát nguồn lực Phật giáo, từ đó dự báo định hướng và đề xuất giải pháp quản lý, phối hợp giữa bốn nhà: chính quyền, Giáo hội, cộng đồng và giới nghiên cứu.
Từ các nhóm vấn đề trên, Phó Hiệu trưởng nhấn mạnh hội thảo không chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng, mà quan trọng hơn là cùng tìm giải pháp nhận diện, bảo tồn và phát huy các giá trị tích cực của Phật giáo trong đời sống. Ông kỳ vọng các tham luận và ý kiến trao đổi tại diễn đàn sẽ là cơ sở khoa học, thực tiễn và chính sách vững chắc cho việc phát huy hiệu quả nguồn lực Phật giáo ở Lào Cai trong thời gian tới.
Tại hội thảo, các diễn giả đã trình bày nhiều tham luận tâm huyết, có giá trị khoa học và thực tiễn cao.
Mở đầu phiên tham luận, PGS. TS. Nguyễn Hồng Dương – Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã trình bày tham luận với chủ đề: “Nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo: Mấy nhận thức luận”.
Trên cơ sở khái quát về nguồn lực tôn giáo, tín ngưỡng từ thế giới quan của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho đến các quan điểm, chính sách quan phương của Đảng và Nhà nước Việt Nam, bài viết đi sâu thảo luận 3 nội dung trọng tâm: Một là: Nguồn lực tôn giáo, tín ngưỡng nhìn từ Nhà nước phong kiến. Hai là: Nguồn lực tôn giáo, tín ngưỡng trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Ba là: Nguồn lực tôn giáo, tín ngưỡng thể hiện trong quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thông qua việc phân tích và làm nổi bật các giá trị cốt lõi của nguồn lực tôn giáo, tín ngưỡng trong từng giai đoạn lịch sử, tham luận của PGS. TS. Nguyễn Hồng Dương đã chỉ ra một cách hệ thống tiến trình phát triển tư duy lý luận (nhận thức luận) đối với cả 3 vấn đề nêu trên.
Tiếp tục phiên tham luận, PGS. TS. Nguyễn Quang Hưng – Nguyên Giám đốc Trung tâm Tôn giáo học đương đại, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã trình bày báo cáo với chủ đề: “Một số vấn đề lý luận về nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo”.
Tham luận đã tập trung phân tích hệ thống lý luận về nguồn lực tôn giáo thông qua trường hợp thực tế của Phật giáo tại tỉnh biên giới Lào Cai. Tác giả đề xuất một cách tiếp cận đa chiều, nhìn nhận tôn giáo không đơn thuần là đối tượng quản lý nhà nước mà là một “lực sống” nội sinh, bao gồm các khía cạnh: hình thái ý thức, thành tố văn hóa, hiện tượng xã hội và căn tính con người.
Về mặt lý thuyết, bài viết vận dụng các quan điểm kinh điển của Max Weber và E. F. Schumacher để làm rõ hai chiều kích nguồn lực vật chất và tinh thần; trong đó nhấn mạnh cốt lõi của “kinh tế học Phật giáo” là lấy phẩm giá con người và sự hài hòa làm trọng tâm.
Khảo sát thực tiễn cho thấy Phật giáo Lào Cai đang có bước phát triển mạnh mẽ và là đơn vị dẫn đầu khu vực Tây Bắc về công tác từ thiện xã hội (đạt 30 tỷ đồng trong giai đoạn 2017–2022), đồng thời lan tỏa sâu rộng các giá trị đạo đức tốt đẹp qua hệ thống đạo tràng. Đặc biệt, nghiên cứu của tác giả đã chỉ ra vai trò chiến lược của Phật giáo vùng biên viễn trong việc đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân và góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia. Từ đó, tham luận kết luận cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để khai thác hiệu quả nguồn lực này, phục vụ cho mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.
Đại diện cho đơn vị nghiên cứu và đào tạo tại địa phương, TS. Lê Đình Lợi – Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Lào Cai, Nguyên Phó trưởng ban Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lào Cai đã trình bày tham luận với chủ đề: “Nguồn lực Phật giáo ở tỉnh Lào Cai và giải pháp”.
Trong bài phát biểu, TS. Lê Đình Lợi khẳng định Phật giáo là một trong những tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng đối với đông đảo người dân Việt Nam nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng. Trong bối cảnh hiện nay, Phật giáo chính là một nguồn lực xã hội quan trọng, đóng góp đáng kể và cần được chú trọng phát huy trong tiến trình xây dựng, phát triển đất nước. Trên cơ sở phân tích toàn diện thực trạng nguồn lực Phật giáo tại tỉnh Lào Cai qua các lĩnh vực tiêu biểu, tác giả đã bước đầu đề xuất các nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả khai thác và phát huy nguồn lực này trong thời gian tới.
Tiếp tục chương trình, Đại đức, Tiến sĩ Thích Chân Định – Ủy viên Thường trực Ban Trị sự kiêm Trưởng ban Ban Hướng dẫn Phật tử GHPGVN tỉnh Lào Cai đã trình bày tham luận với chủ đề: “Hoằng pháp trong đồng bào dân tộc thiểu số ở Lào Cai: thực tiễn, thách thức và định hướng phát huy nguồn lực Phật giáo trong giai đoạn mới”.
Trong bài tham luận, Đại đức khẳng định hoằng pháp trong đồng bào dân tộc thiểu số là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Phật giáo Việt Nam trên tiến trình đồng hành cùng dân tộc. Tại các địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới như tỉnh Lào Cai, công tác hoằng pháp không chỉ đơn thuần là truyền bá giáo lý đạo Phật, mà còn góp phần củng cố đời sống tinh thần, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, từ đó thúc đẩy phát triển cộng đồng và giữ vững ổn định xã hội.
Trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, tác động của kinh tế thị trường, sự gia tăng các vấn đề xã hội cùng sự cạnh tranh tôn giáo đan xen hiện nay, hoạt động hoằng pháp ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang phải đối mặt với không ít thách thức.
Từ việc phân tích kỹ lưỡng cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động hoằng pháp tại địa phương, tác giả đã chỉ rõ những thuận lợi, khó khăn; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực Phật giáo, phục vụ cho sự phát triển bền vững của vùng dân tộc thiểu số theo phương châm “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội”.
Trình bày tham luận tại hội thảo, PGS. TS. Đỗ Lan Hiền – Nguyên Viện trưởng Viện Tín ngưỡng, Tôn giáo thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh – đã làm rõ những “rào cản” trong việc huy động nguồn lực Phật giáo đối với sự phát triển kinh tế – xã hội tại Lào Cai. Bằng việc đối chiếu giữa chính sách hiện hành và thực tế hoạt động của Giáo hội Phật giáo tỉnh, tác giả phân tích cụ thể các hạn chế từ nhận thức, quy định pháp luật cho đến cơ chế thực thi, phối hợp giữa chính quyền và giáo hội. Cuối cùng, tham luận đề xuất những giải pháp hoàn thiện chính sách để tỉnh Lào Cai có thể khai thác một cách hiệu quả và bền vững nguồn lực quý giá này.
Sau phần trình bày các tham luận, hội thảo đã chuyển sang phiên thảo luận trong không khí đối thoại thẳng thắn, khách quan và tinh thần trách nhiệm cao. Phiên thảo luận có sự tham gia đóng góp ý kiến tích cực từ chư Tôn đức, các nhà quản lý, các nhà khoa học cùng toàn thể quý vị đại biểu nhằm trao đổi, phản biện, làm rõ thêm các vấn đề đã được đặt ra.
Ban Tổ chức đã tiếp nhận và tổng hợp các ý kiến thảo luận tập trung vào ba nội dung cốt lõi: Thứ nhất về Nhận diện toàn diện các nguồn lực của Phật giáo ở tỉnh Lào Cai trên nhiều phương diện như tinh thần, đạo đức, văn hóa, cộng đồng và an sinh xã hội. Thứ hai: Phân tích sâu sắc các điều kiện thuận lợi cũng như những khó khăn, thách thức trong quá trình phát huy nguồn lực Phật giáo tại địa phương. Thứ ba: Đề xuất các định hướng, giải pháp chiến lược và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa “bốn nhà”: Giáo hội, cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và cộng đồng trong thời gian tới.
Phát biểu tại hội nghị, Đại đức Thích Chân Định đã trực tiếp giải đáp các câu hỏi của đại biểu về tâm tư, nguyện vọng của đồng bào dân tộc thiểu số, cũng như định hướng phát triển công tác hoằng pháp tại địa phương.
Đại đức cho biết, tỉnh Lào Cai hiện đã có 5 chư tôn đức Tăng Ni là người bản địa. Sự đồng hành của Phật giáo Lào Cai thời gian qua đã góp phần thay đổi diện mạo đời sống và tư duy của người dân, từng bước xóa bỏ các hủ tục lạc hậu. Nhờ sự hướng dẫn của Giáo hội, đồng bào đã biết đến bệnh viện khi ốm đau, chủ động học tập nâng cao kiến thức. Đặc biệt, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh còn hỗ trợ cây, con giống giúp người dân chăn nuôi, trồng trọt và ổn định cuộc sống. Bằng sự thấu hiểu và lòng từ bi, chư tôn đức Tăng Ni đã thực sự chạm đến trái tim của đồng bào nơi đây.
Từ thực tiễn đó, Đại đức đã mạnh dạn đề xuất lên Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương các giải pháp trọng tâm: Tập trung hỗ trợ đồng bào thoát nghèo thông qua việc xây dựng các công trình phúc lợi thiết thực như cầu đường, hệ thống điện lưới, giếng khoan…
Triển khai hoằng pháp online có kiểm duyệt; biên soạn lại kinh sách theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu; nội dung bài giảng cần súc tích, gần gũi và không bài xích phong tục tập quán bản địa.
Thiết kế các ngôi chùa có quy mô vừa phải, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương để trở thành ngôi nhà tâm linh chung của bản làng.
Chư tôn đức Tăng Ni cần thực hiện phương châm “ăn cùng, tu cùng” với người dân. Đồng thời, cần tuyển chọn các cư sĩ, Phật tử nòng cốt từ các đạo tràng để cùng thâm nhập vào các bản làng, hỗ trợ đồng bào.
Mục tiêu cao nhất là hiện thực hóa tư tưởng đạo Phật vào đời sống, giúp đồng bào thay đổi vận mệnh và chung tay cùng chính quyền địa phương phát triển kinh tế – xã hội.
Thảo luận về công tác truyền thông tại địa phương, Đại đức Thích Chân Tín đã làm rõ những bước tiến trong việc ứng dụng công nghệ vào các hoạt động Phật sự của tỉnh.
Đại đức cho biết, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Lào Cai đã tối ưu hóa việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook và Zalo. Giải pháp này giúp cắt giảm đáng kể các thủ tục giấy tờ hành chính, đồng thời đảm bảo thông tin được truyền tải nhanh chóng, thông suốt từ cấp cơ sở đến Thường trực Ban Trị sự. Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng phát triển, chư tôn đức Tăng Ni luôn chủ động tiếp thu, cập nhật các nguồn tin chính thống nhằm lan tỏa mạnh mẽ những thông điệp ý nghĩa và hoạt động Phật sự của tỉnh nhà đến với cộng đồng.
Phiên thảo luận đã diễn ra thành công tốt đẹp với nhiều ý kiến tâm huyết, giàu giá trị khoa học và thực tiễn. Các góc nhìn đa chiều tại diễn đàn không chỉ làm sâu sắc thêm nội dung của các bài tham luận, mà còn mở ra những hướng tiếp cận thiết thực, hiệu quả nhằm phát huy tối đa nguồn lực Phật giáo tại Lào Cai vì lợi ích chung của cộng đồng.
Trong khuôn khổ phiên thảo luận, hội thảo đã được nghe ý kiến phát biểu chỉ đạo và định hướng quý báu từ ông Trần Phùng – Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai dưới góc độ quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương.
Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai đã khái quát đặc điểm tự nhiên, xã hội và khẳng định truyền thống hòa hợp tôn giáo của tỉnh biên giới chiến lược Lào Cai, đồng thời nhấn mạnh bốn đóng góp cốt lõi của Phật giáo đối với sự phát triển địa phương. Về kinh tế và văn hóa, giáo lý Phật giáo không chỉ thúc đẩy tư duy phát triển bền vững, định canh định cư, hỗ trợ sản xuất và kích cầu du lịch tâm linh, mà còn định hình các chuẩn mực đạo đức tốt đẹp, giáo dục nhân cách, khơi dậy tinh thần yêu nước và xóa bỏ các hủ tục lạc hậu. Song song đó, tinh thần nhập thế của Phật giáo Lào Cai được thể hiện rõ nét qua việc tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo, góp phần đảm bảo công bằng xã hội trong tiến trình hội nhập. Đặc biệt, tại địa bàn, Phật giáo đã phát huy vai trò đồng hành cùng dân tộc khi khơi dậy tinh thần công dân, giữ gìn an ninh trật tự, biến các cơ sở thờ tự vùng biên viễn thành những “cột mốc tâm linh” vững chắc nhằm bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.
Phát biểu bế mạc và tổng kết hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Trường Giang – Trưởng khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã hệ thống hóa toàn bộ các nội dung trọng tâm của diễn đàn. Phó Giáo sư đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của việc nhận diện, bảo tồn và phát huy nguồn lực Phật giáo tại tỉnh Lào Cai trong mối liên hệ chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, công tác quản lý nhà nước và thực hành đời sống cộng đồng.
Sau một buổi sáng làm việc với tinh thần khẩn trương, nghiêm túc và khoa học, Hội thảo khoa học “Nguồn lực của Phật giáo ở tỉnh Lào Cai: một số vấn đề lý luận, thực tiễn và định hướng phát triển” đã chính thức khép lại và thành tựu viên mãn, mở ra nhiều kỳ vọng mới cho sự phát triển bền vững của Phật giáo vùng biên cương.
Xin giới thiệu chùm ảnh tại Hội thảo:
Thực hiện: Phúc Thịnh, Hoàng Tuấn, Cẩm Vân
