Trước thềm Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, lời Đức Đệ tam Pháp chủ về việc chăm măng và dùng tre gợi một cách nhìn về trẻ hóa nhân sự. Muốn có người đủ sức tiếp nối, Giáo hội cần trao việc từ sớm, bồi dưỡng qua thực tế và gìn giữ kinh nghiệm của các bậc đi trước.
Ở Tuyên Quang, một thay đổi trong Ban Trị sự nhiệm kỳ 2026-2031 gợi suy nghĩ về cách các thế hệ tiếp nối nhau. Sau đại hội Phật giáo tỉnh tháng 7, Thượng tọa Thích Thanh Phúc được suy cử làm Phó Trưởng ban Thường trực. Đến ngày 16/10/2026, theo quyết định chuẩn y của Hội đồng Trị sự, Thượng tọa đảm nhiệm chức Trưởng ban. Hòa thượng Thích Gia Quang, vị tiền nhiệm, được cung thỉnh làm Chứng minh tối cao Ban Trị sự tỉnh.
Thượng tọa Thích Thanh Phúc sinh năm 1978, từng đảm nhiệm công việc Phó Trưởng ban Thường trực ở nhiệm kỳ trước. Chi tiết ấy đáng chú ý bởi việc nhận trọng trách diễn ra sau một thời gian trực tiếp tham gia điều hành. Cùng lúc, vị tiền nhiệm tiếp tục hiện diện trong vai trò chứng minh. Từ sự sắp xếp ấy, có thể suy ngẫm về hai việc Giáo hội cần làm đồng thời: tạo điều kiện cho người kế nhiệm đảm đương công việc và duy trì sự dìu dắt của chư vị đã tích lũy nhiều kinh nghiệm.
Ở TP Hải Phòng sự chuyển giao cũng diễn ra theo hướng ấy. Theo quyết định ngày 8/10, Hòa thượng Thích Thanh Vân được chuẩn y làm Trưởng ban Trị sự Phật giáo thành phố nhiệm kỳ 2026-2031. Hòa thượng Thích Quảng Tùng chuyển sang đảm nhiệm vai trò Chứng minh tối cao. Trước đó, Hòa thượng Thích Thanh Vân từng đứng đầu Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Hải Dương và làm Phó Trưởng ban Thường trực tại Hải Phòng sau sáp nhập. Trường hợp này cho thấy kinh nghiệm điều hành có thể được tiếp nối qua cả hai vai trò: người nhận trọng trách và vị tiền nhiệm tiếp tục chứng minh, dìu dắt.
Phật giáo đồng hành cùng dân tộc, không ngừng đổi mới để phát triển trong kỷ nguyên vươn mình.
Măng cần được chăm từ khi còn non
Trong cuộc phỏng vấn với Báo Giác Ngộ nhiều năm trước, cố Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ, Đức Đệ tam Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, lưu ý rằng nói “tre già thì măng mọc” vẫn chưa đủ. Ngài nhắc tre già cần được dùng vào việc có ích, còn măng “cần được chăm sóc và bảo vệ” để lớn lên có ích cho đạo, cho đời.
Trong một bụi tre, măng mọc khi tre già vẫn còn đó. Hình ảnh này gợi một điều thiết thực: thời gian tốt để chuẩn bị người kế nhiệm là lúc người đi trước còn đủ sức truyền lại kinh nghiệm. Đến kỳ đại hội mới tìm người, Giáo hội có thể chọn được một nhân sự phù hợp trên hồ sơ, nhưng khó bù ngay những năm tháng người ấy cần để hiểu địa bàn, hiểu Tăng Ni, Phật tử và học cách xử lý bất đồng.
Đức Đệ tam Pháp chủ đề nghị đa dạng hóa hình thức giáo dục Tăng Ni, coi trọng mô hình tổ đình truyền thống và giữ gìn nền nếp an cư kết hạ. Trong nếp sống cộng đồng ấy, người tu học giới luật qua cách cùng sống, cùng làm việc và giữ hòa hợp. Một vị có thể rất giỏi chuyên môn, nhưng năng lực lắng nghe, tiếp nhận góp ý và bảo vệ sự hòa hợp của đại chúng cần được rèn qua từng việc chung.
Trẻ hóa vì thế cần nhìn vào phẩm chất và năng lực ở từng vị trí. Tuổi trẻ có thể đem đến sức làm việc và khả năng tiếp cận những vấn đề mới. Đạo hạnh, sự tín nhiệm và khả năng gánh vác trách nhiệm cần thời gian để bộc lộ. Với một vị được giao phụ trách hoằng pháp, điều đáng xem là vị ấy có hiểu người nghe và giúp họ thực hành được điều đã học hay không. Với người điều hành, năng lực còn thể hiện ở cách phân công, giữ lời cam kết và giải quyết những việc khó mà vẫn tôn trọng đại chúng.
Trao việc để có người tiếp nối
Tinh thần kế thừa để tiếp nối phụng sự có thể bắt đầu bằng việc giao những Phật sự cụ thể ngay trong nhiệm kỳ. Một vị Tăng trẻ có thể phụ trách chương trình tu học cho thanh thiếu niên. Một vị Ni có kinh nghiệm giáo dục có thể chủ trì việc xây dựng chương trình đào tạo. Người am hiểu công nghệ có thể tổ chức số hóa tư liệu, cùng các vị có chuyên môn Phật học kiểm tra nội dung trước khi công bố. Mỗi nhiệm vụ cần có phạm vi quyết định rõ, người hướng dẫn và thời điểm cùng nhìn lại kết quả.
Nhìn lại cũng là một phần của đào tạo. Một khóa tu đông người chưa nói hết chất lượng của công việc. Cần hỏi người tham dự có được lắng nghe, có hiểu nội dung và có cơ hội tiếp tục tu học sau khi về nhà hay không. Khi kết quả chưa đạt, người phụ trách cần được góp ý cụ thể và có cơ hội sửa cách làm. Qua những lần như thế, Giáo hội có thêm căn cứ để nhận ra ai có thể đảm đương trách nhiệm lớn hơn.
Việc bàn giao cũng cần đi vào thực chất. Ngoài hồ sơ, tài chính và các Phật sự đang triển khai, người tiếp nhận cần biết những cam kết đã có với tự viện, Phật tử và cộng đồng địa phương. Có những khó khăn chỉ được hiểu đầy đủ khi vị tiền nhiệm kể lại vì sao một quyết định từng được đưa ra và điều gì còn dang dở. Khi vai trò chứng minh, cố vấn và điều hành được phân định rõ, người đi trước có thể góp ý đúng lúc, người kế nhiệm có đủ không gian để quyết định và chịu trách nhiệm.
Một điểm cần lưu tâm là cơ hội trưởng thành phải đến được với những người ít có dịp xuất hiện ở các diễn đàn lớn. Ở một ngôi chùa vùng xa, có vị nhiều năm bền bỉ gây dựng đạo tràng, hiểu phong tục và nói được tiếng của đồng bào. Kinh nghiệm ấy có giá trị khi Giáo hội xây dựng chương trình hoằng pháp cho từng địa bàn. Việc phát hiện nhân sự cần bắt đầu từ những công việc họ đang làm, với sự ghi nhận tương xứng dành cho Tăng Ni.
Cơ hội ấy cũng đòi hỏi người nhận việc chuẩn bị cho mình một thái độ học hỏi. Một sáng kiến ở địa phương có thể hữu ích khi bắt đầu ở một đạo tràng, được đại chúng góp ý rồi mới mở rộng. Người đi trước có thể chỉ ra những hệ quả người trẻ chưa lường tới. Người trẻ có thể giúp người đi trước thấy những nhu cầu đã thay đổi. Sự trao đổi đó làm cho kinh nghiệm được dùng vào việc đang cần và sáng kiến có cơ hội đứng vững.
Đại hội X là dịp để nhìn xa hơn danh sách nhân sự của một nhiệm kỳ. Mỗi ban, viện và Ban Trị sự có thể xác định những công việc cần chuẩn bị người tiếp nối, giao từng phần việc và dành thời gian hướng dẫn, đánh giá. Đến cuối nhiệm kỳ, kết quả của việc trẻ hóa sẽ hiện ra ở chỗ có thêm bao nhiêu người đủ khả năng đảm đương Phật sự, hiểu trách nhiệm của mình và được đại chúng tin cậy.
Nhìn lại câu chuyện Tuyên Quang, TP.Hải Phòng, điều đáng suy ngẫm nằm ở quãng thời gian hai thế hệ cùng làm việc trước và sau khi chuyển giao. Đó cũng là lúc lời dạy của Đức Đệ tam Pháp chủ trở nên cụ thể. Người đi trước có thể truyền lại cả kinh nghiệm lẫn những bài học từ việc chưa thành. Người đi sau có thể đem sức mình tiếp tục công việc, sửa những điều cần sửa và đến lượt mình, tạo cơ hội cho người kế tiếp.
