Bài phát biểu kết luận và bế mạc Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển” của Hòa thượng Thích Thọ Lạc – Trưởng ban Văn hóa Trung ương GHPGVN, Trưởng ban Tổ chức Lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN.
PTVN – Chiều 17/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), Hòa thượng Thích Thọ Lạc – Trưởng ban Văn hóa Trung ương GHPGVN đã phát biểu kết luận và tuyên bố bế mạc Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa, phát huy phẩm hạnh người tu và xác định vai trò của công nghệ trong tiến trình chuyển đổi số văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Hội thảo do Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo cùng Báo Đại Đoàn Kết thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức, trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (1981–2026).
Phát biểu tổng kết, Hòa thượng Thích Thọ Lạc cho biết, sau một buổi làm việc khẩn trương, nghiêm túc và cởi mở, Hội thảo đã hoàn thành chương trình đề ra, với báo cáo đề dẫn, 5 tham luận tại phiên thứ nhất, 3 nội dung chuyên đề tại phiên thứ hai cùng nhiều ý kiến trao đổi của chư tôn đức và các nhà khoa học.
Bên cạnh đó, 45 tham luận được in trong kỷ yếu và 15 tham luận công bố trên Tạp chí Dân tộc học và Tôn giáo học (số 4 năm 2026) đã góp phần cung cấp những góc nhìn đa chiều về văn hóa Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh mới.
Văn hóa Phật giáo là nguồn lực tinh thần trong xây dựng con người và phát triển bền vững
Khái quát những kết quả đạt được, Hòa thượng Thích Thọ Lạc nêu năm nội dung kết luận quan trọng của Hội thảo.
Trước hết, Hội thảo thống nhất khẳng định văn hóa Phật giáo là một thành tố cấu thành bản sắc văn hóa Việt Nam. Những giá trị từ bi, nhân quả, lục hòa, tri túc và tinh thần nhập thế của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn tiếp tục là nguồn lực tinh thần trong xây dựng con người, phát triển văn hóa gia đình, bảo vệ môi trường và hướng đến phát triển bền vững.
Thứ hai, chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội trong việc bảo tồn, số hóa, diễn giải và lan tỏa di sản Phật giáo, song cũng đặt ra những thách thức về nguy cơ pha loãng, thương mại hóa giáo lý, hiện tượng “tu tập ảo” và khoảng cách giữa trải nghiệm trực tiếp với trải nghiệm thông qua công nghệ.
Đặc biệt, Hòa thượng nhấn mạnh công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thể thay thế quá trình tu tập và chứng nghiệm của mỗi cá nhân. Tinh thần “Đạo tại nhân hoằng” tiếp tục khẳng định vai trò của con người, đặc biệt là phẩm hạnh của người hành đạo, trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa Phật giáo.
Thứ ba, công tác số hóa di sản Phật giáo hiện còn phân tán, thiếu những tiêu chuẩn chung và khả năng liên thông giữa các cơ sở, tổ chức nghiên cứu và thiết chế quản lý. Bên cạnh đó, những vấn đề liên quan đến bản quyền, quyền của cộng đồng chủ thể và giới hạn trong việc số hóa, trình hiện các yếu tố thiêng liêng của di sản tôn giáo cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện về phương diện pháp lý và đạo đức.
Thứ tư, Hội thảo khẳng định văn hóa Phật giáo là một nền tảng tinh thần quan trọng góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong môi trường số, tinh thần hòa hợp, khoan dung và đối thoại của Phật giáo có thể góp phần lan tỏa thông tin tích cực, củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội.
Sự đa dạng giữa các truyền thống Bắc tông, Nam tông, Khất sĩ, giữa Phật giáo đô thị và làng xã cũng như những cộng đồng tộc người khác nhau cần được tôn trọng, bảo tồn và phát huy trên tinh thần “thống nhất trong đa dạng”.
Thứ năm, Hội thảo nhìn nhận những hạn chế trong công tác nghiên cứu văn hóa Phật giáo hiện nay, đặc biệt là sự thiếu hụt các khảo sát định lượng có quy mô về công chúng tiếp nhận, cũng như những nghiên cứu so sánh có hệ thống giữa các vùng miền và hệ phái. Đây được xác định là những hướng nghiên cứu cần ưu tiên trong thời gian tới.
Bốn định hướng phát triển văn hóa Phật giáo trong kỷ nguyên số
Trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận, Hòa thượng Thích Thọ Lạc cho biết Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN sẽ tổng hợp kết quả Hội thảo, trình Hội đồng Trị sự xem xét bốn định hướng trọng tâm.
Một là, tiếp tục hoàn thiện hai hợp phần Kiến trúc và Di sản thuộc Đề án định hướng đặc trưng văn hóa Phật giáo Việt Nam, gắn với những yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong môi trường số.
Hai là, nghiên cứu xây dựng hệ thống dữ liệu di sản văn hóa Phật giáo theo tiêu chuẩn thống nhất, có khả năng liên thông giữa các tự viện, các ban, viện của Giáo hội với những cơ quan nghiên cứu và quản lý nhà nước, phù hợp với Luật Di sản văn hóa năm 2024. Đồng thời, nghiên cứu mô hình Trung tâm nghiên cứu di sản và ứng dụng văn hóa Phật giáo.
Ba là, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ Tăng Ni, cư sĩ và trí thức có kiến thức Phật học, năng lực nghiên cứu khoa học và khả năng ứng dụng công nghệ. Song song đó, nghiên cứu xây dựng các nguyên tắc định hướng về nội dung và ứng xử trong hoạt động văn hóa Phật giáo trên không gian mạng.
Bốn là, tăng cường phối hợp với các viện nghiên cứu và trường đại học nhằm chuyển hóa những kết quả nghiên cứu khoa học thành chính sách, chương trình và hoạt động thực tiễn, phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Phật giáo.
Hướng đến Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X
Theo Hòa thượng Thích Thọ Lạc, những kết luận và kiến nghị của Hội thảo là đóng góp thiết thực của Ban Văn hóa Trung ương nhân dịp kỷ niệm 45 năm thành lập GHPGVN, đồng thời hướng đến Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X.
