PTVN – Chiều 17/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), trong khuôn khổ Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, Hòa thượng Thích Huệ Vinh đã trình bày tham luận về những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của di sản Phật giáo miền Trung, đồng thời đề xuất các định hướng bảo tồn, phát huy di sản gắn với hội nhập quốc tế, giáo dục cộng đồng và phát triển bền vững.
Hội thảo do Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức, trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN.
Trình bày tham luận, Hòa thượng Thích Huệ Vinh nhận định miền Trung là vùng đất lưu giữ nhiều dấu ấn quan trọng trong tiến trình phát triển Phật giáo Việt Nam, phản ánh sự giao lưu và tiếp biến giữa các truyền thống văn hóa qua nhiều thời kỳ. Từ di sản kiến trúc, điêu khắc đến nghi lễ, lễ hội và những dòng truyền thừa, Phật giáo đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa đặc trưng của khu vực.
Tham luận tập trung khảo sát bốn trung tâm tiêu biểu gồm Phật viện Đồng Dương, Hội An, Huế và Ngũ Hành Sơn, qua đó làm rõ những lớp giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của di sản Phật giáo miền Trung.
Trong đó, Phật viện Đồng Dương được nhìn nhận là một trung tâm Phật giáo Đại thừa quan trọng của vương quốc Champa từ thế kỷ IX, với những dấu tích kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc đặc sắc. Hội An thể hiện vai trò giao lưu Phật giáo giữa các cộng đồng Việt, Hoa và Nhật Bản trong môi trường thương cảng quốc tế, gắn với sự hình thành và phát triển của Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh.
Tại Huế, hệ thống chùa, tổ đình và Thiền phái Liễu Quán phản ánh quá trình phát triển của Phật giáo dưới thời các chúa Nguyễn và triều Nguyễn. Trong khi đó, Ngũ Hành Sơn là không gian hội tụ cảnh quan thiên nhiên, di sản kiến trúc, hệ thống ma nhai cùng những sinh hoạt tín ngưỡng, tiêu biểu là lễ hội Quán Thế Âm.
Từ những trường hợp trên, Hòa thượng nhấn mạnh vai trò của di sản Phật giáo miền Trung như một nguồn lực văn hóa quan trọng trong giao lưu quốc tế, phát triển du lịch văn hóa tâm linh và thúc đẩy sự hiểu biết giữa các cộng đồng.
Bên cạnh những giá trị lịch sử, tham luận cũng chỉ ra các thách thức trong công tác bảo tồn, đặc biệt là tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu, sự xuống cấp của di tích và những yêu cầu mới về quản lý di sản. Trường hợp Phật viện Đồng Dương được đề cập như một di tích cần tiếp tục quan tâm nghiên cứu, bảo vệ và có giải pháp bảo tồn, phục hồi phù hợp với điều kiện thực tế.
Về định hướng, Hòa thượng Thích Huệ Vinh đề xuất tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các tổ chức nghiên cứu và cộng đồng trong công tác bảo tồn di sản. Đồng thời, cần đẩy mạnh giáo dục di sản trong nhà trường, các cơ sở Phật giáo và sinh hoạt cộng đồng, giúp thế hệ trẻ nhận thức đầy đủ hơn về giá trị lịch sử, nghệ thuật và tinh thần của những di sản đang được lưu giữ.
Một hướng phát triển đáng chú ý được Hòa thượng đề cập là kết nối các trung tâm di sản thành những tuyến du lịch văn hóa, tâm linh, gắn Huế, Hội An, Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương và Ngũ Hành Sơn với các hoạt động tìm hiểu lịch sử Phật giáo và văn hóa dân tộc.
Theo đó, việc khai thác giá trị di sản cần đặt trên nguyên tắc tôn trọng tính xác thực, đặc trưng lịch sử và không gian văn hóa của từng di tích, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển du lịch với yêu cầu bảo tồn lâu dài.
Hòa thượng cũng đề cập sức sống của Phật giáo trong thời đại mới thông qua những công trình và không gian văn hóa tâm linh được xây dựng, phát triển tại miền Trung. Những hoạt động này cho thấy sự tiếp nối giữa truyền thống văn hóa Phật giáo với nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống đương đại.
Kết thúc tham luận, Hòa thượng Thích Huệ Vinh nhấn mạnh việc bảo tồn di sản Phật giáo miền Trung không chỉ nhằm lưu giữ những chứng tích của quá khứ mà còn hướng đến phát huy nguồn lực văn hóa trong đời sống hiện tại và tương lai.
Từ góc nhìn đó, gìn giữ di sản chính là gìn giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc; phát huy giá trị di sản là kết nối những nguồn lực trí tuệ, từ bi và nhân văn của Phật giáo với mục tiêu xây dựng xã hội hòa bình, phát triển bền vững.
P.V
