Báo cáo đề dẫn của GS.TS. Nguyễn Văn Minh – Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tại Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”.
PTVN – Chiều 17/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), trong khuôn khổ Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, GS.TS. Nguyễn Văn Minh – Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã trình bày báo cáo đề dẫn, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Phật giáo trong bối cảnh chuyển đổi số, lấy con người làm trung tâm và công nghệ làm phương tiện phục vụ sự phát triển.
Hội thảo được tổ chức trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN, với sự tham dự của chư tôn đức giáo phẩm, đại diện các cơ quan, tổ chức, các nhà khoa học, giới nghiên cứu cùng Tăng Ni, Phật tử.
Văn hóa Phật giáo – Nguồn lực tinh thần trong tiến trình phát triển dân tộc
Trình bày báo cáo đề dẫn, GS.TS. Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh vai trò của văn hóa Phật giáo trong tiến trình lịch sử dân tộc, không chỉ ở phương diện tín ngưỡng, tôn giáo mà còn trong việc hình thành những giá trị đạo đức, nhân sinh, văn học, nghệ thuật và đời sống tinh thần của người Việt Nam.
Theo Giáo sư, trải qua nhiều thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, những giá trị triết lý và đạo đức Phật giáo đã thấm sâu vào đời sống xã hội, góp phần xây dựng nhân cách, củng cố tinh thần đoàn kết, hòa hợp, phát triển giáo dục, thực hiện an sinh xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững.
Đề cập bối cảnh chuyển đổi số, GS.TS. Nguyễn Văn Minh cho rằng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số và các nền tảng truyền thông đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp cận, lưu trữ, quản trị và phổ biến tri thức.
Đây là cơ hội để văn hóa Phật giáo mở rộng không gian tiếp cận công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức bảo tồn, phát huy di sản.
Bốn mục tiêu trọng tâm của Hội thảo
Từ góc độ nghiên cứu, GS.TS. Nguyễn Văn Minh xác định bốn mục tiêu chính của Hội thảo.
Thứ nhất, đánh giá những giá trị văn hóa Phật giáo như một nguồn lực tinh thần quan trọng đối với sự phát triển của con người và xã hội.
Thứ hai, nhận diện những cơ hội và thách thức đặt ra đối với việc bảo tồn, phát huy văn hóa Phật giáo trong kỷ nguyên số.
Thứ ba, khẳng định quan điểm “Con người là trung tâm, công nghệ là phương tiện”, trong đó việc ứng dụng công nghệ phải hướng đến phục vụ con người, gìn giữ bản sắc và phát huy những giá trị nhân văn của Phật giáo.
Thứ tư, đề xuất chiến lược phát triển văn hóa Phật giáo và hoạt động đối ngoại văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Theo Giáo sư, việc xác định những mục tiêu này góp phần định hướng nội dung nghiên cứu, thảo luận và đề xuất các giải pháp có tính khả thi, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa Phật giáo Việt Nam trong giai đoạn mới.
Bảo tồn giá trị cốt lõi và ứng dụng công nghệ có trách nhiệm
Trên cơ sở các mục tiêu đã xác định, báo cáo đề dẫn gợi mở những nhóm vấn đề cần tập trung nghiên cứu và thảo luận.
Trong đó, việc bảo tồn và phát huy những giá trị cốt lõi của văn hóa Phật giáo trong môi trường số được đặt ra như một yêu cầu quan trọng, gắn với đổi mới phương thức hoằng pháp, phổ biến văn hóa và xây dựng đời sống văn hóa trên nền tảng đạo đức, nhân văn.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới cần được thực hiện có trách nhiệm, bảo đảm tôn trọng các giá trị tôn giáo, đồng thời phát huy vai trò của Phật giáo trong củng cố đoàn kết dân tộc, hòa hợp xã hội và tăng cường giao lưu văn hóa quốc tế.
GS.TS. Nguyễn Văn Minh cũng nhìn lại những đóng góp của Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN trong 45 năm qua, đặc biệt là việc nghiên cứu các đề án về pháp phục, ngôn ngữ, kiến trúc và di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam, góp phần từng bước xác lập những định hướng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Phật giáo trên phạm vi cả nước.
Phát triển văn hóa Phật giáo trên nền tảng gìn giữ bản sắc và phát huy giá trị nhân văn
Kết thúc báo cáo đề dẫn, GS.TS. Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh tương lai của văn hóa Phật giáo trong kỷ nguyên số phụ thuộc vào khả năng chủ động tiếp nhận và làm chủ công nghệ trên nền tảng gìn giữ bản sắc, phát huy những giá trị nhân văn.
Theo đó, sự phối hợp giữa Giáo hội, giới khoa học và các cơ quan nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng những giải pháp có cơ sở lý luận, tính khả thi và phù hợp với thực tiễn phát triển văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Quan điểm lấy con người làm trung tâm, công nghệ làm phương tiện cũng là định hướng xuyên suốt trong việc tiếp cận chuyển đổi số văn hóa Phật giáo, nhằm bảo đảm những tiến bộ công nghệ phục vụ mục tiêu bảo tồn di sản, phát triển đời sống tinh thần và lan tỏa các giá trị từ bi, trí tuệ của Phật giáo trong xã hội đương đại.
P.V
