PTVN – Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển” do Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Ban Dân tộc và Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức. Trình bày tham luận “45 năm văn hóa Phật giáo: Thực trạng và những vấn đề đặt ra”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Dương – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, phân tích những chuyển biến của đời sống văn hóa Phật giáo từ khi GHPGVN được thành lập năm 1981, tập trung vào ba phương diện: sự phát triển hệ thống tự viện, vai trò giáo dục đạo đức và lối sống, cùng công tác bảo tồn, phát huy và trao truyền các giá trị văn hóa Phật giáo.
Ở phương diện cơ sở tự viện, diễn giả cho rằng sự phát triển của hệ thống chùa, tự viện là một chỉ báo quan trọng phản ánh quá trình phục hồi và phát triển đời sống Phật giáo trong 45 năm qua. Từ thực trạng nhiều cơ sở xuống cấp, thiếu điều kiện tu bổ trước thời điểm thành lập Giáo hội, công tác trùng tu, tôn tạo và xây dựng tự viện đã từng bước được triển khai tại nhiều địa phương.
Dẫn số liệu qua các kỳ Đại hội Phật giáo toàn quốc, PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương cho biết số lượng tự viện tăng từ 8.463 cơ sở tại Đại hội III lên khoảng 18.500 cơ sở tại Đại hội VIII. Diễn giả đặc biệt đề cập sự phục hồi các cơ sở Phật giáo ở Nghệ An và một số tỉnh miền núi phía Bắc, nơi nhiều ngôi chùa được xây dựng, trùng tu nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của Tăng Ni và Phật tử.
Bên cạnh các tự viện truyền thống, sự hình thành những quần thể văn hóa tâm linh quy mô lớn và các cơ sở Phật giáo tại khu vực biên giới, hải đảo cũng được đề cập như những biểu hiện mới trong không gian văn hóa Phật giáo, gắn với đời sống tinh thần của cộng đồng và ý thức về chủ quyền quốc gia.
Ở phương diện giáo dục, PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương nhấn mạnh sự đa dạng của các mô hình sinh hoạt dành cho thanh thiếu niên, tiêu biểu là Gia đình Phật tử, các khóa tu mùa hè, lớp giáo lý, chương trình kỹ năng sống và hoạt động giáo dục đạo đức tại tự viện. Những hình thức này góp phần đưa các giá trị từ bi, hiếu hạnh, trách nhiệm và tinh thần cộng đồng đến gần hơn với giới trẻ.
Đối với người trưởng thành, các đạo tràng tu học, chương trình sinh hoạt giáo lý và những hoạt động thực hành Phật pháp định kỳ tạo điều kiện để Phật tử duy trì đời sống tâm linh, đồng thời vận dụng giáo lý vào sinh hoạt gia đình và xã hội.
Tham luận cũng đề cập vai trò của lễ hội Phật giáo trong việc bảo tồn và trao truyền các giá trị văn hóa. Các lễ Phật đản, Vu lan, lễ cầu an, cầu siêu và những sinh hoạt nghi lễ truyền thống không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn góp phần giáo dục đạo đức, nuôi dưỡng tinh thần tri ân và gắn kết cộng đồng.
Bên cạnh đó, các lễ hội gắn với những ngôi chùa và di tích nổi tiếng như chùa Hương, Bái Đính và Tam Chúc được xem xét trong mối quan hệ giữa sinh hoạt tôn giáo, truyền thống văn hóa địa phương và hoạt động giao lưu, giới thiệu văn hóa Phật giáo.
Ở phạm vi quốc tế, diễn giả đề cập sự phát triển của các cơ sở Phật giáo Việt Nam tại nước ngoài, nơi những sinh hoạt tôn giáo và văn hóa góp phần duy trì mối liên hệ giữa cộng đồng người Việt xa quê với ngôn ngữ, phong tục và truyền thống dân tộc.
Qua những nội dung trên, tham luận cho thấy sự phát triển của văn hóa Phật giáo trong 45 năm không chỉ thể hiện qua số lượng cơ sở tự viện hay quy mô lễ hội, mà còn ở khả năng tổ chức sinh hoạt tu học, giáo dục đạo đức và trao truyền những giá trị văn hóa trong cộng đồng.
P.V
