PTVN – Chiều 17/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), trong khuôn khổ Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, GS.TS. Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam đã chia sẻ những góc nhìn về mối quan hệ gắn bó giữa văn hóa Phật giáo và văn hóa dân gian, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo Tăng Ni và trách nhiệm trao truyền các giá trị văn hóa, đạo đức Phật giáo cho thế hệ trẻ.
Hội thảo do Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức.
Phát biểu tại phiên trao đổi, GS.TS. Lê Hồng Lý tiếp cận văn hóa Phật giáo từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa dân gian, nhấn mạnh mối quan hệ gắn bó giữa Phật giáo với tín ngưỡng, phong tục và đời sống tinh thần của người Việt Nam.
Theo ông, trong quá trình du nhập và phát triển tại Việt Nam, Phật giáo đã tiếp nhận, thích ứng với những tri thức, tín ngưỡng và tập quán bản địa, qua đó từng bước hòa nhập vào đời sống cộng đồng. Nhiều giá trị Phật giáo trở nên gần gũi với người dân thông qua nếp sống gia đình, sinh hoạt làng xã, lễ hội và những quan niệm đạo đức truyền thống.
Từ góc nhìn văn hóa dân gian, GS.TS. Lê Hồng Lý cho rằng không thể tách rời hoàn toàn văn hóa Phật giáo khỏi văn hóa dân tộc, bởi giữa hai lĩnh vực đã diễn ra quá trình giao lưu, tiếp biến lâu dài. Sự gắn bó này không chỉ thể hiện trong tín ngưỡng và nghi lễ mà còn ở những giá trị đạo đức, tinh thần nhân ái, hiếu hạnh và ý thức cộng đồng.
Nhìn lại lịch sử, ông đề cập vai trò của Phật giáo trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước qua nhiều thời kỳ, đồng thời nhắc đến những đóng góp của Tăng Ni và các cơ sở tự viện trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Trong đó, sự kiện Hòa thượng Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân năm 1963 tại Sài Gòn được nhắc đến như một dấu mốc tiêu biểu trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Đánh giá chặng đường phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, GS.TS. Lê Hồng Lý ghi nhận những nỗ lực trong việc phục hồi, trùng tu tự viện và mở rộng các hoạt động văn hóa Phật giáo, đặc biệt tại miền Bắc, nơi nhiều cơ sở tự viện từng xuống cấp hoặc bị gián đoạn sinh hoạt trong những giai đoạn lịch sử trước đây.
Bên cạnh những kết quả đạt được, ông đặt ra yêu cầu nâng cao trình độ học vấn, kiến thức Phật học và năng lực nghiên cứu của đội ngũ Tăng Ni, nhất là những vị trực tiếp hướng dẫn sinh hoạt Phật giáo tại các cơ sở tự viện. Theo đó, công tác đào tạo và bồi dưỡng cần tiếp tục được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử và gìn giữ các giá trị văn hóa Phật giáo trong xã hội hiện đại.
GS.TS. Lê Hồng Lý cũng đề cập nguy cơ thương mại hóa trong một số hoạt động tại cơ sở thờ tự, cho rằng việc nâng cao nhận thức, trình độ chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của những người trực tiếp tổ chức, hướng dẫn sinh hoạt Phật giáo có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo vệ các giá trị văn hóa và đạo đức truyền thống.
Một nội dung được ông đặc biệt quan tâm là giáo dục văn hóa Phật giáo cho thế hệ trẻ. Từ thực tiễn hoạt động của Gia đình Phật tử, các khóa tu mùa hè và những chương trình sinh hoạt dành cho học sinh, thanh thiếu niên tại các tự viện, ông nhận định đây là những môi trường có ý nghĩa trong việc giúp thế hệ trẻ tiếp cận các giá trị nhân văn, rèn luyện lối sống và hình thành ý thức trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng.
Theo GS.TS. Lê Hồng Lý, văn hóa không thể hình thành chỉ thông qua những bài giảng hoặc hoạt động ngắn hạn mà cần được nuôi dưỡng bằng quá trình thực hành thường xuyên. Chính từ cách ứng xử, sinh hoạt và những trải nghiệm trong đời sống hằng ngày, các giá trị đạo đức mới từng bước được tiếp nhận, bồi đắp và trở thành một phần trong nhận thức, nhân cách của mỗi người.
Từ những phân tích trên, ông đề nghị tiếp tục phát huy vai trò của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các cơ sở giáo dục Phật giáo và hệ thống tự viện trong việc tổ chức hoạt động tu học, giáo dục đạo đức, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.
Qua đó, việc bảo tồn và phát huy văn hóa Phật giáo không chỉ dừng lại ở gìn giữ di sản, nghi lễ hay các hình thức sinh hoạt truyền thống mà còn gắn với trách nhiệm giáo dục, trao truyền những giá trị đạo đức và tinh thần nhân văn cho các thế hệ tiếp nối.
P.V
