PTVN – Chiều 17/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), trong khuôn khổ Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn đã chia sẻ những kết quả bước đầu trong công tác sưu tầm, số hóa tư liệu văn hiến Việt Nam đang lưu giữ tại nước ngoài, qua đó mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc, trong đó có di sản Phật giáo Việt Nam.
Hội thảo do Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức, trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN.
Phát biểu tại phiên trao đổi, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn cho biết Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đang triển khai chương trình nghiên cứu, sưu tầm và số hóa các nguồn tư liệu, văn hiến Việt Nam tại nước ngoài. Hoạt động này nhằm mở rộng khả năng tiếp cận những tài liệu lịch sử có giá trị, phục vụ công tác nghiên cứu khoa học và bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.
Theo Giáo sư, chương trình tập trung vào hai nhóm nguồn tư liệu chính. Nhóm thứ nhất là những tài liệu có nguồn gốc Việt Nam, vì nhiều nguyên nhân lịch sử hiện đang được lưu giữ tại các quốc gia khác. Nhóm thứ hai là những tài liệu do học giả, tổ chức và cơ quan nước ngoài biên soạn về Việt Nam trong những thế kỷ trước, nhưng giới nghiên cứu trong nước chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ.
Sau khoảng hai năm triển khai, chương trình đã bước đầu tiếp cận và thu thập một số nguồn tư liệu, trong đó có nhiều tài liệu liên quan đến Phật giáo Việt Nam được các học giả và cơ quan phương Tây ghi chép từ khoảng một đến ba thế kỷ trước.
Đáng chú ý, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn cho biết nhà trường đang tập trung vào hai hướng nghiên cứu quan trọng: các nguồn tư liệu quốc tế liên quan đến lịch sử biên giới, lãnh thổ, lãnh hải Việt Nam và hệ thống tư liệu về văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó có Phật giáo.
Từ thực tiễn triển khai, Giáo sư đề cập yêu cầu mở rộng cách tiếp cận đối với việc đưa di sản văn hóa trở về phục vụ đất nước. Nếu trước đây hoạt động hồi hương di sản thường được nhắc đến thông qua các hiện vật như ấn, kiếm, đồ đồng và cổ vật, thì trong bối cảnh công nghệ số, việc sưu tầm, sao chụp và số hóa các văn bản cổ, thư tịch, tư liệu lịch sử cũng mang ý nghĩa quan trọng đối với việc phục dựng và gìn giữ ký ức văn hóa dân tộc.
Đối với Phật giáo Việt Nam, những nguồn tư liệu hiện đang lưu giữ tại nước ngoài có thể bổ sung các chứng cứ lịch sử, góp phần làm sáng tỏ quá trình truyền bá Phật giáo, sự hình thành và phát triển của các dòng truyền thừa, hoạt động của hệ thống tự viện cũng như những hình thức giao lưu văn hóa qua các thời kỳ.
Đây cũng là nguồn tài liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử văn hóa Phật giáo Việt Nam, đặc biệt trong quá trình đối chiếu, bổ sung và hệ thống hóa những tư liệu hiện còn phân tán ở nhiều quốc gia và cơ quan lưu trữ khác nhau.
Nhân dịp kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn bày tỏ mong muốn tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa Giáo hội với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong công tác sưu tầm, số hóa và khai thác tư liệu. Qua đó, phát huy nguồn lực học thuật, từng bước hình thành hệ thống dữ liệu phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Ý kiến của GS.TS. Hoàng Anh Tuấn góp thêm một hướng tiếp cận thiết thực đối với chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa Phật giáo. Không chỉ dừng lại ở việc số hóa những di sản đang được lưu giữ trong nước, công tác bảo tồn còn cần chủ động tìm kiếm, kết nối và khai thác những nguồn tư liệu phân tán ở nước ngoài, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu có giá trị khoa học, phục vụ nghiên cứu lâu dài và trao truyền di sản văn hóa dân tộc cho các thế hệ mai sau.
P.V
